જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં ચેનાબ પુલનું ઉદ્ઘાટન વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. શુક્રવારે (6 જૂન) અનાવરણ કરાયેલ વિશ્વનો સૌથી ઊંચો રેલ્વે કમાન પુલ, એક એન્જિનિયરિંગ અજાયબી છે.

તે ઉધમપુર-શ્રીનગર-બારામુલા રેલ લિંક પ્રોજેક્ટ (USBRL) નો એક ભાગ છે, જે કાશ્મીર ખીણ અને બાકીના ભારત વચ્ચે ઓલ-વેધર રેલ કનેક્ટિવિટી પ્રદાન કરશે. ચેનાબ પુલ ચેનાબ નદીના પટથી 359 મીટર (1,178 ફૂટ) ઊંચો છે, જે પેરિસના એફિલ ટાવર કરતા 35 મીટર ઊંચો છે.

પ્રદેશના કઠોર ભૂપ્રદેશને કારણે પુલનું બાંધકામ એક મોટો પડકાર હતો. રોક એન્જિનિયરિંગના એક નિષ્ણાતે તેમને 1,315 મીટર લાંબા પુલના નિર્માણમાં મદદ કરવા માટે 17 વર્ષ આપ્યા.

ચેનાબ બ્રિજ બનાવવામાં માધવી લથાની ભૂમિકા

બેંગલુરુની ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સાયન્સ (IISc) ખાતે સિવિલ એન્જિનિયરિંગ વિભાગમાં પ્રોફેસર જી. માધવી લથાએ ચેનાબ બ્રિજ પ્રોજેક્ટ પર જીઓટેક્નિકલ કન્સલ્ટન્ટ તરીકે 17 વર્ષ ગાળ્યા હતા.

રોક એન્જિનિયરિંગમાં નિષ્ણાત, તેમને ઉત્તરી રેલ્વે અને ચેનાબ બ્રિજ પ્રોજેક્ટ કોન્ટ્રાક્ટર એફકોન્સ દ્વારા ઢાળ સ્થિરીકરણ અને પુલના પાયા પર સલાહ આપવા માટે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.

આ ખાતરી કરવા માટે હતું કે પુલ ખૂબ જ કઠોર કુદરતી પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરી શકે, જેમાં 220 કિમી પ્રતિ કલાકથી વધુની પવનની ગતિનો સમાવેશ થાય છે.

120 વર્ષના આયુષ્ય સાથે, ચેનાબ બ્રિજ 260 કિમી પ્રતિ કલાક સુધીની ઝડપે પવન, ભારે તાપમાન, ભૂકંપ અને પાણીનું સ્તર વધે તો હાઇડ્રોલોજિકલ અસરોનો સામનો કરી શકે છે.

ચેનાબ બ્રિજની ડિઝાઇન અને બાંધકામ એફકોન્સ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, દક્ષિણ કોરિયા સ્થિત અલ્ટ્રા કન્સ્ટ્રક્શન એન્ડ એન્જિનિયરિંગ કંપની અને VSL ઇન્ડિયાના સંયુક્ત સાહસ દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે.

ડેક્કન હેરાલ્ડ (DH) સાથે વાત કરતા, લથાએ કહ્યું, “IISc ઢાળ સ્થિરીકરણ અને પાયા માટે સલાહકાર હતી, જ્યારે વિદેશી કંપનીઓ સ્ટીલ કમાન બનાવવામાં સામેલ હતી. પુલનું આયોજન 2005 માં શરૂ થયું હતું, અને તે 2022 માં પૂર્ણ થયું હતું જ્યારે ફુલ-સ્પીડ ટ્રેનો સાથે ટ્રાયલ રન હાથ ધરવામાં આવ્યા હતા.”

આ બિન-સહાયિત સ્ટીલ કમાનની લંબાઈ લગભગ અડધો કિલોમીટર છે. તે ઢોળાવ પર આઠ થાંભલાઓ સાથે ડાબી અને જમણી બાજુના એબ્યુમેન્ટ્સ પર રહે છે.

બાંધકામ દરમિયાન, પ્રોફેસર લથાની ટીમે "ડિઝાઇન-એઝ-યુ-ગો" અભિગમ અપનાવ્યો, જેનો અર્થ એ થયો કે તેમને ખંડિત ખડકો, છુપાયેલા પોલાણ અને વિવિધ ખડકોના ગુણધર્મો જેવી ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય પરિસ્થિતિઓના આધારે વાસ્તવિક સમયમાં અનુકૂલન કરવું પડ્યું, જે શરૂઆતના સર્વેક્ષણોમાં સ્પષ્ટ નહોતું.

ગયા મહિને, ડૉ. લથા દ્વારા લખાયેલ લેખ, ડિઝાઇન એઝ યુ ગો: ધ કેસ સ્ટડી ઓફ ચેનાબ રેલ્વે બ્રિજ, જે ઇન્ડિયન જીઓટેકનિકલ જર્નલના મહિલા વિશેષ અંકમાં પ્રકાશિત થયો હતો, તેમાં છેલ્લા 17 વર્ષોમાં પુલ બનાવતી વખતે તેઓએ સામનો કરેલા પડકારોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.

"ચેનાબ પુલ જેવા સિવિલ એન્જિનિયરિંગ અજાયબીના નિર્માણમાં આયોજનથી લઈને પૂર્ણતા સુધી ઘણા પડકારો ઉભા થયા હતા. સતત વિકસતી ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય અને ભૂ-તકનીકી પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં લેતા, નિશ્ચિત પરિમાણો અને પૂર્વ-નિર્ધારિત ઉકેલો સાથેની કઠોર ડિઝાઇન શક્ય ન હોત," તેણીએ લેખમાં નોંધ્યું.

"આ પ્રોજેક્ટમાં અપનાવવામાં આવેલ ડિઝાઇન-એઝ-યુ-ગો અભિગમે તેના બાંધકામ સમયગાળાના 17 વર્ષ દરમિયાન દરેક તબક્કામાં સામનો કરવામાં આવેલા ગંભીર પડકારો છતાં પુલનું બાંધકામ શક્ય બનાવ્યું," પ્રોફેસરે ઉમેર્યું.

ઊંચા ખડકોના વિસંગતતાઓ અને ઢાળવાળા ઢોળાવને કારણે, ચેનાબ પુલના કમાનના એબટમેન્ટ્સ અને ઢોળાવ પરના થાંભલાઓ માટે પાયા બનાવવાનો એક મોટો પડકાર હતો.

ડીએચના અહેવાલ મુજબ, લથા અને અન્ય પ્રોજેક્ટ એન્જિનિયરોએ જે ઉકેલ શોધી કાઢ્યો તે એ હતો કે મજબૂતીકરણ માટે પથ્થર અને સ્ટીલના સળિયાના ટુકડાઓ સાથે સિમેન્ટ ગ્રાઉટિંગની તકનીકનો ઉપયોગ કરવો.

માધવી લથા કોણ છે?

પ્રોફેસર માધવી લથાએ ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ટેક્નોલોજી (IIT) મદ્રાસમાંથી જીઓટેકનિકલ એન્જિનિયરિંગમાં પીએચડી પૂર્ણ કર્યું. 2004માં IISc માં જોડાતા પહેલા તેઓ IIT ગુવાહાટીમાં ભણાવતા હતા.

ડૉ. લથા, જે તે સમયે IISc માં પ્રથમ મહિલા ફેકલ્ટી સભ્ય હતા, તેમને મહિલાઓ માટે શૌચાલય મેળવવા માટે લડવું પડ્યું.

"તે સમયે, વિભાગમાં મહિલાઓ માટે કોઈ વિશિષ્ટ શૌચાલય નહોતા. ફક્ત પુરુષોના શૌચાલય હતા. જીઓટેકનિકલ એન્જિનિયરિંગ બિલ્ડિંગમાં મહિલા શૌચાલય મેળવવા માટે મારે ખરેખર લડવું પડ્યું," IISc તેની વેબસાઇટ પર પ્રોફેસરને ટાંકીને કહે છે.

પીએમ મોદીએ ચેનાબ પુલનું ઉદ્ઘાટન કર્યા પછી તરત જ, IISc એ X પર તેમની પ્રશંસા કરી, “માનનીય પીએમ નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા ઉદ્ઘાટન કરાયેલ #ChenabBridge માં પ્રોફેસર માધવી લથા અને તેમની ટીમના યોગદાન પર અમને ગર્વ છે. ટીમે ઢોળાવની સ્થિરતા, પાયાની ડિઝાઇન અને બાંધકામ, ઢાળ સ્થિરીકરણ પ્રણાલીઓની ડિઝાઇન, જોખમોનો સામનો કરવા માટે રોક એન્કર સહિત પર કામ કર્યું.”

ભાજપ સાંસદ તેજસ્વી સૂર્યાએ પણ ચેનાબ પુલના નિર્માણમાં તેમના યોગદાન બદલ લથાની પ્રશંસા કરી.

સિવિલ એન્જિનિયરને અભિનંદન આપતાં તેમણે લખ્યું, “આ એન્જિનિયરિંગ અજાયબીમાં તમારી ભૂમિકા યુવા મન, ખાસ કરીને STEM માં મહિલાઓને રાષ્ટ્ર નિર્માણમાં નેતૃત્વ કરવા માટે પ્રેરણા આપે છે.”

લથા હાલમાં સેન્ટર ફોર સસ્ટેનેબલ ટેક્નોલોજીસ (CST) ના અધ્યક્ષ છે. તેમણે વર્ષોથી નામના મેળવી છે. 2021 માં, લથાને ઇન્ડિયન જીઓટેકનિકલ સોસાયટી દ્વારા શ્રેષ્ઠ મહિલા જીઓટેકનિકલ સંશોધકનો એવોર્ડ મળ્યો. તેણીએ 2022 માં ભારતની ટોચની 75 મહિલાઓમાં પણ સ્થાન મેળવ્યું (વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી, એન્જિનિયરિંગ, કલા અને ગણિત).