નવી દિલ્‍હી તા.૪: GSTને કારણે નાના વેપારીઓ આર્થિક બોજનો સામનો કરી રહ્યા છે. દરેક બિલ (ઇનવોઇસ) બનાવતાની સાથે જ તેમને સરકારને ઞ્‍લ્‍વ્‍ ચૂકવવો પડે છે પરંતુ તેમના ગ્રાહકો ૪૦ થી ૯૦ દિવસ સુધી ચૂકવણી કરવામાં વિલંબ કરે છે. પરિણામે તેમની પાસે પોતાનો વ્‍યવસાય ચલાવવા માટે પૈસા બચતા નથી. ઘણી વખત તેમને મહત્‍વપૂર્ણ કામ માટે લોન લેવી પડે છે અથવા તેમની બચત ઉપાડવી પડે છે.

સમસ્‍યાનું મૂળ અહીં છે

GST નિયમ કહે છે, ‘‘જ્‍યારે બિલ બને છે અથવા પૈસા મળે છે (જે વહેલું હોય છે), ત્‍યારે ટેક્‍સ ચૂકવા''ે પરંતુ વાસ્‍તવિકતા એ છે કે આજે બિલ બને છે, મહિનાઓ પછી પૈસા મળે છે. આવી સ્‍થિતિમાં, વેપારીએ પોતાના ખિસ્‍સામાંથી GST ચૂકવવો પડે છે. ઉદાહરણથી સમજો (કંપની XYZ નો કિસ્‍સો)

મે મહિનામાં, કંપનીએ રૂા.૫ લાખનો માલ વેચ્‍યો.

બિલ જનરેટ થયું રૂા.૫ લાખ + ૧૮% GST (રૂા.૯૦,૦૦૦) = કુલ રૂા.૫.૯ લાખ.

પગલું-૧ (૧૧ જૂન સુધીમાં): કંપનીએ GST પોર્ટલ (GSTR-૧) પર આ વેચાણની જાણ કરી.

પગલું-૨ (૨૦ જૂન સુધીમાં): કંપનીએ GST (રૂા.૯૦,૦૦૦) ચૂકવવું પડશે, પછી ભલે ગ્રાહકે ચૂકવણી કરી હોય કે ન કરી હોય.

(નોંધઃ ખરીદી પર મળેલ ટેક્‍સ ક્રેડિટ/ત્‍વ્‍ઘ્‍ બાદ કર્યા પછી પણ આ ચુકવણી કરવી પડશે, પરંતુ નાના વ્‍યવસાયોને ઓછો ITC મળે છે)

વધુ મુશ્‍કેલીઓ છે

૧. પૈસા મેળવતા પહેલા ટેક્‍સ ચૂકવવામાં ગ્રાહકને ચૂકવવામાં ૨-૩ મહિના લાગે છે, પરંતુ ટેક્‍સ ૨૦ દિવસની અંદર ચૂકવવો પડશે.

૨. જો ગ્રાહક ચૂકવતો નથી તો શું? તો પણ સરકાર ઉદ્યોગપતિને ચૂકવેલ GST પરત કરતી નથી.

૩. ૧૮૦ દિવસ પછી નવી મુશ્‍કેલીઃ જો ગ્રાહક ૬ મહિના સુધી ચૂકવણી ન કરે, તો વેચનારને પોતે GSTનો એક ભાગ પરત કરવો પડશે. મતલબ કે, સરકાર ખોવાયેલા પૈસા પર પણ ટેક્‍સ વસૂલ કરે છે!

વેપારીઓ શું કહે છે?

બેંગલુરુ સ્‍થિત એડટેક કંપનીના સ્‍થાપક દીપાલી ભગત કહે છે કે ૬૦ દિવસ કે તેથી વધુ સમયનો લાંબો ચુકવણી ચક્ર એ છે કે મુખ્‍ય ખર્ચ કર્મચારી સંબંધિત છે, તેથી દાવો કરવા માટે મર્યાદિત ઇનપુટ ટેક્‍સ ક્રેડિટ છે, જેનો અર્થ એ છે કે કુલ આવકના ત્રણ ટકા GST તરીકે ચૂકવવા પડે છે જે પ્રાપ્ત થઈ નથી.

શું બદલવું જોઈએ?

ચોક્કસ આવક મર્યાદાથી ઓછી કંપનીઓ માટે, ચુકવણીની વાસ્‍તવિક પ્રાપ્તિ પર જ GST ને મંજૂરી આપવી જોઈએ.

સુરતની એક જાહેરાત કંપનીના સહ-સ્‍થાપક વિશાલ જસાણી કહે છે કે રોકડ પ્રવાહમાં વિક્ષેપો ટાળવા માટે, વર્ષમાં ૩-૪ વખત પૈસા ઉધાર લેવા પડે છે અથવા વધારાની મૂડીનું રોકાણ કરવું પડે છે. સ્‍પર્ધાત્‍મક બજારમાં વ્‍યવસાયને જોખમમાં મૂકયા વિના બિલિંગ માળખું સુધારી શકાતું નથી. તેથી, GST ચૂકવવાની ફરજ પાડવામાં આવે છે.

સૂચન

જો કોઈ ગ્રાહક અનેક ફોલો-અપ પછી પણ ચુકવણી ન કરે, તો ક્રેડિટ નોટ મિકેનિઝમનું પાલન કર્યા વિના પુરાવા રજૂ કર્યા પછી GST બદલવાની મંજૂરી આપવી જોઈએ.

શું ‘‘ક્રેડિટ નોટ'' એ ઉકેલ છે?

હા સિદ્ધાંતમાં: જો કોઈ ગ્રાહક ચુકવણી ન કરે, તો વ્‍યવસાય ‘‘ક્રેડિટ નોટ'' જારી કરી શકે છે. આ બાકી રકમ પર GST વસૂલવામાં મદદ કરી શકે છે.

વાસ્‍તવમાંનાઃ ખામીયુક્‍ત માલ અથવા સેવામાં ખામીના કિસ્‍સામાં જ ક્રેડિટ નોટ જારી કરી શકાય છે. ‘‘બિન-ચુકવણી'' ને કારણ તરીકે ગણવામાં આવતું નથી.

એકવાર ક્રેડિટ નોટ જારી થઈ જાય, પછી મૂળ ઇન્‍વોઇસ રદ થયેલ માનવામાં આવે છે. પછી ગ્રાહક પાસેથી પૈસા વસૂલવાનો કાનૂની માર્ગ પણ બંધ થઈ જાય છે.