નવી દિલ્હી : માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને મગજના સ્વાસ્થ્ય વચ્ચેનો સંબંધ કેટલો ગહન છે તે ફરી એકવાર એક નવા અભ્યાસે સાબિત કર્યું છે. આ અભ્યાસ મુજબ, ડિપ્રેશન મધ્યવયસ્ક લોકોની સાથે-સાથે ૫૦ વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના લોકોમાં પણ ડિમેન્શિયાના જોખમને નોંધપાત્ર રીતે વધારી શકે છે. આ એક ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે, કારણ કે વૈશ્વિક સ્તરે ૫૭ મિલિયનથી વધુ લોકો ડિમેન્શિયાથી પીડિત છે અને વર્તમાન સમયમાં તેનો કોઈ ઇલાજ નથી. આથી, ડિપ્રેશન જેવા જોખમી પરિબળોને ઓળખવા અને તેની સમયસર સારવાર કરવી એ એક મહત્વપૂર્ણ જાહેર સ્વાસ્થ્ય પ્રાથમિકતા બની ગઈ છે.
ડિપ્રેશન અને ડિમેન્શિયાનો જટિલ સંબંધ: શું કહે છે સ્ટડી?
જર્નલ ઈક્લિનિકલમેડિસિન (eClinicalMedicine) માં છપાયેલા આ અભ્યાસના તારણો દર્શાવે છે કે ડિપ્રેશન અને ડિમેન્શિયા વચ્ચેનો સંભવિત સંબંધ જટિલ છે. તેમાં ક્રોનિક ઇન્ફ્લેમેશન (લાંબા સમયની બળતરા), હાયપોથૅલેમિક-પિટ્યુટરી-એડ્રેનલ એક્સિસ ડિસરેગ્યુલેશન, વેસ્ક્યુલર ફેરફારો, ન્યુરોટ્રોફિક ફેક્ટર્સમાં ફેરફારો અને ન્યુરોટ્રાન્સમીટર અસંતુલન જેવા જૈવિક પરિબળો શામેલ હોઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, વહેંચાયેલા જિનેટિક અને વર્તન સંબંધિત પ્રેરણાઓ પણ ડિમેન્શિયાનું જોખમ વધારી શકે છે.
આ અભ્યાસ માનસિક સ્વાસ્થ્યની સાથે-સાથે મગજના સ્વાસ્થ્યના રક્ષણ માટે એક વ્યાપક વ્યૂહરચનાના ભાગ રૂપે, આજીવન ડિપ્રેશનને ઓળખવા અને તેની સારવાર કરવાના મહત્વ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
જાહેર સ્વાસ્થ્ય પ્રયાસોની તાતી જરૂરિયાત
યુકેમાં યુનિવર્સિટી ઓફ નોટિંગહામના ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેન્ટલ હેલ્થ એન્ડ સ્કૂલ ઓફ મેડિસિનના જેકબ બ્રેઈન ભાઈએ જણાવ્યું કે, "જાહેર સ્વાસ્થ્ય પ્રયાસોને નિવારક મગજ સ્વાસ્થ્ય પર વધુ ભાર આપવાની જરૂર છે, જેમાં અસરકારક માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંભાળ સુધી પહોંચ વધારવાનો પણ સમાવેશ થાય છે." આ સૂચવે છે કે ડિપ્રેશનને માત્ર એક માનસિક બીમારી તરીકે નહીં, પરંતુ ભવિષ્યમાં ગંભીર ન્યુરોલોજીકલ સમસ્યાઓ નોતરી શકે તેવા જોખમી પરિબળ તરીકે જોવું જોઈએ.
જીવનના કયા તબક્કે ડિપ્રેશન વધુ જોખમી?
અગાઉના અભ્યાસો દર્શાવે છે કે ડિપ્રેશનથી પીડિત લોકોમાં પછીના જીવનમાં ડિમેન્શિયા થવાની સંભાવના વધુ હોય છે. તેમ છતાં, આ બાબત પર ઘણી ચર્ચા થઈ છે કે ડિપ્રેશન સૌથી મહત્વપૂર્ણ ક્યારે હોય છે, પછી ભલે તે મધ્ય-વય જૂથમાં શરૂ થતું ડિપ્રેશન હોય (૪૦ કે ૫૦ ના દાયકામાં) અથવા પછીના જીવનમાં જોવા મળતું ડિપ્રેશન હોય (૬૦ ના દાયકામાં કે તેથી વધુ ઉંમરમાં).
આ નવું સંશોધન, ૩૪ લાખથી વધુ સહભાગીઓવાળા ૨૦ થી વધુ અભ્યાસોના મેટા-વિશ્લેષણ પર આધારિત છે, જે આ સમયગાળાને વધુ વિગતવાર તપાસવા માટે નવા વિશ્લેષણ ઉમેરે છે. બ્રેઈન ભાઈએ કહ્યું, "અમારા તારણો આ સંભાવનાને વધારે છે કે મોડેથી જીવનમાં થતું ડિપ્રેશન ફક્ત એક જોખમી પરિબળ ન હોઈ શકે, પરંતુ તે ડિમેન્શિયાના વિકાસની પ્રારંભિક ચેતવણી પણ હોઈ શકે છે. આ સમયગાળાને સ્પષ્ટ કરીને, અમારું કાર્ય ભવિષ્યના સંશોધન, સારવાર અને નિવારણ વ્યૂહરચનાને માર્ગદર્શન આપવામાં મદદ કરે છે."
આ સંશોધકોને જીવનના અલગ-અલગ તબક્કામાં ડિપ્રેશનનો ડિમેન્શિયાના જોખમ સાથે શું સંબંધ છે, તેની વધુ સચોટ અને અદ્યતન તસવીર રજૂ કરવામાં મદદ કરે છે. આ તારણો દર્શાવે છે કે ડિપ્રેશનને ગંભીરતાથી લેવું અને તેની સમયસર સારવાર કરાવવી એ માત્ર વર્તમાન માનસિક સુખાકારી માટે જ નહીં, પરંતુ ભવિષ્યના મગજના સ્વાસ્થ્ય માટે પણ અનિવાર્ય છે.