<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Thursday, 8th May 2025

‘રિડલ’, ‘મેઘદૂત’, અને ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ - વર્ષોથી પાકિસ્તાન સામે બનાવાતા ભારતના લશ્કરી કોડનેમોંને ડીકોડ કરવાનો કરીએ પ્રયાસ

સિંદૂરને સૌભાગ્યવતી હિન્દુ સ્ત્રીઓ તેમના કપાળ પર શૃંગાર તરીકે લગાવે છે. 'ઓપરેશન સિંદૂર' કદાચ પહેલગામ આતંકવાદી હુમલાની વિધવાઓ વતી ભારતનો બદલો હતો.

ઓપરેશન સિંદૂર: બુધવારે સવારે કવાયતમાં પાકિસ્તાનમાં આતંકવાદી છાવણીઓ પર ભારત દ્વારા કરવામાં આવેલા હુમલાને ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ કહેવામાં આવતું હતું - એક કોડનામ જે કદાચ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ બનાવ્યું હતું.

‘ઓપરેશન સિંદૂર’ પહેલગામ આતંકવાદી હુમલાના બે અઠવાડિયા પછી આવ્યું હતું જેમાં જમ્મુ અને કાશ્મીરના બૈસરન હિલ સ્ટેશનમાં 26 લોકો, જેમાં મોટાભાગના પ્રવાસીઓ માર્યા ગયા હતા. ભારતે આ હુમલા માટે પાકિસ્તાનને દોષી ઠેરવ્યું હતું.

બુધવારનું ઓપરેશન 1971 પછી પાકિસ્તાનના પ્રદેશમાં સૌથી ઊંડા હુમલા હતા, જેમાં પાકિસ્તાન અને પાકિસ્તાન કબજા હેઠળના જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં આતંકવાદી છાવણીઓને સફળતાપૂર્વક નિશાન બનાવવામાં આવ્યું હતું.

ઓપરેશનનું કોડનામ દેખીતી રીતે પહેલગામમાં માર્યા જતા પહેલા ફક્ત તેમના વિશ્વાસના આધારે પુરુષોને અલગ પાડવામાં આવ્યા હોવાનો સંદર્ભ આપે છે. સિંદૂર એ હિન્દી શબ્દ છે જેનો અર્થ સિંદૂર થાય છે, જે પરિણીત હિન્દુ મહિલાઓ ઘણીવાર તેમના કપાળ પર લગાવે છે. 'ઓપરેશન સિંદૂર' કદાચ પહેલગામ આતંકવાદી હુમલાની વિધવાઓ વતી ભારતનો બદલો હતો.

'ઓપરેશન સિંદૂર'થી વિપરીત જ્યાં પીડિતો પર ભાર મૂકવામાં આવતો હતો, પાકિસ્તાન સામેના ભારતના અગાઉના લશ્કરી ઓપરેશનમાં એવા કોડનામ હતા જે સશસ્ત્ર દળોમાં આત્મવિશ્વાસ પ્રેરે છે.

'ઓપરેશન સિંદૂર' પહેલા ભારત દ્વારા લશ્કરી ઓપરેશન માટે ઉપયોગમાં લેવાતા કોડનામના કેટલાક ઉદાહરણો અહીં છે:

ઓપરેશન રિડલ, એબ્લેઝ - 1965 ભારત-પાક યુદ્ધ

'ઓપરેશન રિડલ' એ 1965 માં પાકિસ્તાનના ઓપરેશન જિબ્રાલ્ટર અને ગ્રાન્ડ સ્લેમનો ભારતનો પ્રતિભાવ હતો. પાકિસ્તાને જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં નિયંત્રણ રેખા (LoC)નું ઉલ્લંઘન કર્યું હતું. જવાબમાં, 6 સપ્ટેમ્બર, 1965 ના રોજ, ભારતે લાહોર અને કસુરમાં 'ઓપરેશન રિડલ' શરૂ કર્યું.

'ઓપરેશન એબ્લેઝ' એ મે-જૂન ૧૯૬૫માં પશ્ચિમ સરહદ પર ભારતીય સેના દ્વારા કચ્છના રણમાં પાકિસ્તાની હુમલા પછી કરવામાં આવ્યું હતું. તે કચ્છના રણમાં ઓપરેશન (ઓપરેશન કબડ્ડી, એપ્રિલ ૧૯૬૫) અને પાકિસ્તાન દ્વારા ઓપરેશન જિબ્રાલ્ટર વચ્ચે થયું હતું. આ ઓપરેશનમાં સીધી લડાઈનો સમાવેશ થતો ન હતો, જોકે, ઓગસ્ટ ૧૯૬૫માં યુદ્ધ શરૂ થાય તે પહેલાં તેણે ભારતની તૈયારી દર્શાવી હતી.

ઓપરેશન કેક્ટસ લિલી, ટ્રાઇડેન્ટ - ૧૯૭૧ ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ

'ઓપરેશન કેક્ટસ લિલી' ને મેઘના હેલી બ્રિજ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ડિસેમ્બર ૧૯૭૧માં બાંગ્લાદેશ મુક્તિ યુદ્ધ દરમિયાન ભારત દ્વારા આ હવાઈ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. આ કામગીરી ભારતીય સેના અને ભારતીય વાયુસેના દ્વારા મેઘના નદી પાર કરીને ઢાકા પહોંચવા માટે કરવામાં આવી હતી.

૧૯૭૧ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન ભારતીય નૌકાદળ દ્વારા પાકિસ્તાનના બંદર શહેર કરાચી પર 'ઓપરેશન ટ્રાઇડેન્ટ' શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ઓપરેશનમાં આ ક્ષેત્રમાં યુદ્ધ દરમિયાન પ્રથમ વખત એન્ટી-શિપ મિસાઇલોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ઓપરેશન ૪-૫ ડિસેમ્બરની રાત્રે હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું અને તેમાં પાકિસ્તાની જહાજો અને સુવિધાઓને ભારે નુકસાન થયું હતું.

૧૯૭૧નું ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ, જેને ત્રીજા ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે ૩ ડિસેમ્બર ૧૯૭૧ થી ૧૬ ડિસેમ્બર ૧૯૭૧ ના રોજ ઢાકામાં પાકિસ્તાનના શરણાગતિ સુધી પૂર્વ પાકિસ્તાનમાં બાંગ્લાદેશ મુક્તિ યુદ્ધ દરમિયાન થયું હતું.

ઓપરેશન મેઘદૂત - સિયાચીન, ૧૯૮૪

'ઓપરેશન મેઘદૂત' એ ભારતીય સેના દ્વારા લદ્દાખમાં સિયાચીન ગ્લેશિયર પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ મેળવવાના ઓપરેશનનો ઉલ્લેખ કરે છે. આ ઓપરેશન ૧૩ એપ્રિલ ૧૯૮૪ ની સવારે કરવામાં આવ્યું હતું. તે વિશ્વનું સૌથી ઊંચું યુદ્ધક્ષેત્ર છે. આ ઓપરેશન ભારતીય દળો દ્વારા સિયાચીન ગ્લેશિયર પર નિયંત્રણ મેળવવા સાથે સમાપ્ત થયું.

'ઓપરેશન સિંદૂર' કદાચ પહેલગામ આતંકવાદી હુમલાની વિધવાઓ વતી ભારતનો બદલો હતો.

ભારતીય સેના વિશ્વની પહેલી અને એકમાત્ર સેના છે જેણે 5,000 મીટરથી વધુ ઊંચાઈએ ટેન્ક અને અન્ય ભારે હથિયારો તૈનાત કર્યા છે.

ઓપરેશન વિજય - 1999 કારગિલ યુદ્ધ

ભારતે કારગિલ યુદ્ધ દરમિયાન પાકિસ્તાની દળો દ્વારા કબજે કરાયેલા વિસ્તારોને ફરીથી મેળવવા માટે મે 1999 ના લશ્કરી ઓપરેશન માટે 'ઓપરેશન વિજય' કોડનેમનો ઉપયોગ કર્યો હતો.

કારગિલ સંઘર્ષ, મે થી જુલાઈ 1999 દરમિયાન લદ્દાખના કારગિલ જિલ્લામાં અને નિયંત્રણ રેખા (LoC) ની આસપાસના અન્ય સ્થળોએ લડવામાં આવ્યો હતો.

ભારતીય વાયુસેનાએ ભારતીય સેના સાથે સંયુક્ત રીતે પાકિસ્તાની સેના અને અર્ધલશ્કરી દળોને નિયંત્રણ રેખા (LoC) પર ખાલી કરાયેલા ભારતીય સ્થાનો પરથી હાંકી કાઢવા માટે કાર્યવાહી કરી હતી, જેને ઓપરેશન સફેદ સાગર તરીકે ઓળખવામાં આવ્યું હતું

સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક 2016

સપ્ટેમ્બર 2016 માં, ભારતીય સેનાએ નિયંત્રણ રેખા (LoC) પાર પાકિસ્તાન-અધિકૃત કાશ્મીર (PoK) માં કાર્યરત આતંકવાદી શિબિરો સામે સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક કરી હતી, જેમાં આતંકવાદી તાલીમ શિબિરોને ભારે નુકસાન થયું હતું.

આ ઓપરેશન, જેને જાહેરમાં કોડનેમ આપવામાં આવ્યું નથી, તે ૧૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૬ના ઉરી હુમલાના જવાબમાં હતું, જેમાં પાકિસ્તાનના ચાર જૈશ-એ-મોહમ્મદ આતંકવાદીઓએ જમ્મુ અને કાશ્મીરના ઉરી શહેર નજીક ભારતીય સેનાના બ્રિગેડ મુખ્યાલય પર હુમલો કર્યો હતો, જેમાં ૧૯ ભારતીય સૈનિકો માર્યા ગયા હતા અને ઘણા અન્ય ઘાયલ થયા હતા.

ઓપરેશન બંદર - ૨૦૧૯ બાલાકોટ એર સ્ટ્રાઈક

'ઓપરેશન બંદર', જેને ૨૦૧૯ના બાલાકોટ એરસ્ટ્રાઈક તરીકે જાણીતું છે, તે ૨૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૯ના રોજ પાકિસ્તાનના બાલાકોટમાં આતંકવાદી જૂથ જૈશ-એ-મોહમ્મદના તાલીમ શિબિર સામે ભારતીય યુદ્ધ વિમાનો દ્વારા કરવામાં આવેલ બોમ્બમારો હતો. બીજા દિવસે, પાકિસ્તાને એક ભારતીય સૈનિકને ઠાર માર્યો હતો.

યુદ્ધ વિમાન પર હુમલો કર્યો અને તેના પાયલોટ અભિનંદન વર્ધમાનને કેદી બનાવ્યા.

બાલાકોટ એ ૧૪ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૯ ના રોજ જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં સીઆરપીએફના કાફલા પર જૈશ-એ-મોહમ્મદના કાર્યકરો દ્વારા કરવામાં આવેલા હુમલાનો ભારતનો જવાબ હતો, જેમાં ૪૦ સૈનિકો માર્યા ગયા હતા.

 

(7:08 PM IST)