નવી દિલ્હી : નેશનલ ક્રાઈમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો (NCRB) અનુસાર, વર્ષ 2022 માં કુલ 7,00,688 અકસ્માતો નોંધાયા હતા. જેમાં 4,22,444 લોકો મૃત્યુ પામ્યા હતા અને 4,28,435 લોકો ઘાયલ થયા હતા. આમાંથી, 46 ટકા અકાળ મૃત્યુ ટ્રાફિક અકસ્માતોમાં થયા હતા.

જોકે, આ અકસ્માતોને નિયંત્રિત કરવા માટે ભારત સરકાર અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા અનેક સ્તરે પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે. 2001 થી સમગ્ર જાન્યુઆરી મહિનામાં માર્ગ સલામતી મહિનો ઉજવવામાં આવે છે, પરંતુ અકસ્માતો ઘટવાને બદલે વધી રહ્યા છે. જે ફરી એકવાર આ ગંભીર સમસ્યા તરફ ધ્યાન દોરે છે.

  2021 માં વિશ્વ બેંકના સર્વે રિપોર્ટ મુજબ, ભારતમાં વિશ્વના વાહનોનો એક ટકા હિસ્સો છે, પરંતુ વિશ્વભરના રસ્તાઓ પર વાહન અકસ્માતોને કારણે થતા 11 ટકા મૃત્યુ ભારતમાં થાય છે. દેશમાં દર કલાકે 53 માર્ગ અકસ્માતો થાય છે અને દર ચાર મિનિટે એક મૃત્યુ થાય છે. વિશ્વ બેંકના અહેવાલ મુજબ, છેલ્લા દાયકામાં ભારતીય રસ્તાઓ પર 13 લાખ લોકો મૃત્યુ પામ્યા છે અને આ ઉપરાંત 50 લાખ લોકો ઘાયલ થયા છે.

રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે, ભારતમાં માર્ગ અકસ્માતોને કારણે 5.96 લાખ કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થાય છે. જે કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન (GDP) ના 3.14 ટકા જેટલું છે. ભારતમાં, અકસ્માતમાં થતા મૃત્યુમાં માર્ગ અકસ્માતને કારણે થતા મૃત્યુની સંખ્યા 15% થી 20% સુધીની હોય છે, જે ચિંતાનો વિષય છે. ભારતીય શહેરો અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં અકસ્માતોના આ આંકડા માત્ર વાહનચાલકો માટે જ નહીં પરંતુ રાહદારીઓ અને સાયકલ સવારો માટે પણ ગંભીર જોખમનો સંકેત આપે છે.

 

ભારતમાં માર્ગ અકસ્માતોની વધતી સંખ્યા વૈશ્વિક સ્તરે ચિંતાનો વિષય બની ગઈ છે. રાષ્ટ્રીય માર્ગ સલામતી નીતિ હોવા છતાં, ભારતમાં માર્ગ અકસ્માતો અને મૃત્યુની સંખ્યામાં કોઈ ઘટાડો થયો નથી. વર્ષ 2022 માં માર્ગ અકસ્માતોના આંકડા ખૂબ જ ભયાનક હતા. રિપોર્ટ મુજબ, 4,46,768 માર્ગ અકસ્માતોમાં 4,23,158 લોકો ઘાયલ થયા હતા અને 1,71,100 લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા

આમાંથી, 45.5 ટકા મૃતકો મોટરસાયકલ અથવા ટુ-વ્હીલર સવારો હતા. જ્યારે 14.1 ટકા કાર સવારો, 8.8 ટકા ટ્રક અને લોરી સવારો અને 4.5 ટકા થ્રી-વ્હીલર (ઓટો રિક્ષા) સવારો હતા.

જેના પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે, માર્ગ અકસ્માતોમાં, ટુ-વ્હીલર સવારોને સૌથી વધુ નુકસાન થાય છે અને તેઓ અકસ્માતોનો સૌથી વધુ ભોગ બને છે. NCRB ના રિપોર્ટ મુજબ, આ સંખ્યા દિવસેને દિવસે વધી રહી છે અને માર્ગ અકસ્માતોમાં મૃત્યુનો દર દર વર્ષે લગભગ 5 ટકા વધી રહ્યો છે.

ભારતમાં માર્ગ અકસ્માતોના ઘણા કારણો છે, જે સીધા અકસ્માતો અને મૃત્યુની સંખ્યામાં વધારો તરફ દોરી રહ્યા છે. રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાંથી NCRB દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલા ડેટા મુજબ, માર્ગ અકસ્માતો અનેક કારણોસર થાય છે. જેમ કે વધુ પડતી ગતિ, મોબાઇલ ફોનનો ઉપયોગ, દારૂ અને ડ્રગ્સના નશામાં વાહન ચલાવવું, ખોટી બાજુ અથવા લેન પર વાહન ચલાવવું, અનુશાસનહીનતા, રેડલાઇટનો ભંગ કરવો, હેલ્મેટ અને સીટ બેલ્ટ જેવા સલામતી ઉપકરણોનો ઉપયોગ ન કરવો, વાહનોની સ્થિતિ, હવામાનની સ્થિતિ, રસ્તાની સ્થિતિ વગેરે.

 

ઉદાહરણ તરીકે, બેદરકારી એ અકસ્માતોનું સૌથી મોટું કારણ છે. ઘણા વાહનચાલકો ટ્રાફિક નિયમોનું પાલન કરતા નથી. જેમ કે ગતિ મર્યાદા ઓળંગવી, હેલ્મેટ કે સીટ બેલ્ટનો ઉપયોગ ન કરવો, સિગ્નલ તોડીને વાહન ચલાવવું અને નશામાં વાહન ચલાવવું.

દેશમાં ઘણી જગ્યાએ રસ્તાઓની હાલત ખરાબ છે. ખરાબ રસ્તાની ડિઝાઇન પણ અકસ્માતોનું કારણ બને છે. શહેરી વિસ્તારોમાં ભારે ટ્રાફિક અને આડેધડ પાર્કિંગને કારણે માર્ગ અકસ્માતો વધે છે. વધુ પડતો આત્મવિશ્વાસ, થાક અને ડ્રાઇવરોનું ધ્યાન ન રાખવાના કારણે પણ અકસ્માતો થાય છે.

ધુમ્મસ, વરસાદ અને હવામાન સંબંધિત અન્ય કારણો પણ માર્ગ અકસ્માતો માટે જવાબદાર છે. 62.6 ટકા માર્ગ અકસ્માતો વધુ પડતી ઝડપને કારણે થાય છે. જેના કારણે 1,00,726 લોકો મૃત્યુ પામે છે અને 2,71,661 લોકો ઘાયલ થાય છે.

બીજું સૌથી મોટું કારણ બેદરકારીપૂર્વક વાહન ચલાવવું અને ઓવરટેકિંગ છે, જે 24.7 ટકા અકસ્માતોનું કારણ બને છે અને તેના પરિણામે 45,161 મૃત્યુ અને 1,00,901 ઘાયલ થાય છે. વધુમાં, 2.2 ટકા અકસ્માતો ખરાબ હવામાન પરિસ્થિતિઓ, જેમ કે વરસાદ, ધુમ્મસ અથવા અન્ય પ્રતિકૂળ હવામાનને કારણે થાય છે.

માર્ગ અકસ્માતોમાં અકાળે થતા મૃત્યુથી માત્ર વ્યક્તિઓના જીવ જ જતા નથી, પરંતુ સમાજ અને દેશની આર્થિક સ્થિતિ પર પણ તેની ઊંડી અસર પડે છે. વ્યક્તિનું જીવન એવી ઉંમરે અકાળે સમાપ્ત થઈ જાય છે જ્યારે તે પરિવારનો મુખ્ય આર્થિક કમાનાર હોય છે. આવા મૃત્યુથી પરિવારોને ભારે માનસિક અને આર્થિક નુકસાન થાય છે. અર્થશાસ્ત્રીઓના મતે, માર્ગ અકસ્માતોને કારણે થતા મૃત્યુ અને નુકસાનની કિંમત ખૂબ મોટી છે.

આનાથી માત્ર માનવ જીવનનું નુકસાન થતું નથી, પરંતુ આરોગ્ય સંભાળ, સારવાર અને બચાવ કામગીરીનો ખર્ચ પણ વધે છે. વધુમાં, અકસ્માતોને કારણે ટ્રાફિકમાં વિલંબ, વ્યવસાયિક નુકસાન અને ઉત્પાદકતામાં ઘટાડો જેવા આર્થિક નુકસાન પણ થાય છે.

ભારતમાં માર્ગ અકસ્માતોને રોકવા માટે ઘણા પગલાં લેવામાં આવ્યા છે, જેમાંથી સૌથી મહત્વપૂર્ણ માર્ગ સલામતી મહિનાનું આયોજન છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય લોકોમાં માર્ગ સલામતી અંગે જાગૃતિ ફેલાવવાનો અને ટ્રાફિક નિયમોનું પાલન કરવાની આદત કેળવવાનો છે. માર્ગ સલામતીના પગલાંમાં કડક ટ્રાફિક નિયમોનું પાલન કરવું મહત્વપૂર્ણ છે.

રસ્તાઓની ગુણવત્તા સુધારવા અને સારી ડિઝાઇન બનાવવાથી પણ માર્ગ અકસ્માતો ઘટાડી શકાય છે. જીપીએસ ટ્રેકિંગ, ડ્રાઇવર સહાય સિસ્ટમ્સ અને બુદ્ધિશાળી ટ્રાફિક સિગ્નલ સિસ્ટમ્સ જેવી નવી તકનીકોનો ઉપયોગ કરીને અકસ્માતો ઘટાડી શકાય છે.

માર્ગ અકસ્માતોમાં અકાળે મૃત્યુની સમસ્યા હવે એક ગંભીર સામાજિક અને આર્થિક પડકાર બની ગઈ છે. અકસ્માતોની વધતી સંખ્યા અને તેનાથી થતા મૃત્યુએ સરકાર, સમાજ અને દરેક નાગરિકને માર્ગ સલામતી પ્રત્યે વધુ જવાબદાર બનવાની જરૂરિયાત સ્પષ્ટ કરી છે.

માર્ગ સલામતી મહિનો એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે, પરંતુ તેની સાથે આપણે સતત જાગૃતિ ફેલાવવા, ટ્રાફિક નિયમોનું કડક પાલન કરવા અને માર્ગ સુધારણાના પ્રયાસોને પણ પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ. આ ફક્ત સરકારની જવાબદારી નથી, પરંતુ તે બધા નાગરિકોનો સામૂહિક પ્રયાસ હોવો જોઈએ જેથી આપણે માર્ગ અકસ્માતોમાં થતા અકાળ મૃત્યુની સંખ્યા ઘટાડી શકીએ અને સલામત માર્ગ પરિવહન વ્યવસ્થા બનાવી શકીએ.

2025 ના વર્ષમાં અત્યાર સુધીમાં જમ્મુ કાશ્મીરમાં 8 લોકોનાં મોત થયા. જેમાં માત્ર 1 નાગરિકનું જ મોત થયું છે. આર્મી જવાનો 7 શહીદ થયા હતા. જ્યારે 6 આતંકવાદીઓને પણ ઠાર મરાયા હતા. જ્યારે એક વ્યક્તિની ઓળખ થઇ શકી નથી. આ પ્રકારે કુલ 15 લોકોનાં મોત જમ્મુ કાશ્મીર રિઝનમાં થયા છે. જેથી કહી શકાય તે અકસ્માત કરનાર દરેક ભારતીય એક આતંકવાદી કરતા પણ ખતરનાક છે. કારણ કે અકસ્માત સર્જનાર દરેક બેદરકાર વ્યક્તિના કારણે દર 4 મિનિટે એક પરિવાર બરબાદ થાય છે