દુબઈ, ૨ એપ્રિલ ૨૦૨૫: ભારત અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (યુએઈ) વચ્ચે ઓપન સ્કાઈઝ પોલિસી કે એર ટ્રાફિકનું ઉદારીકરણ એ એરફેર ઘટાડવાનો એકમાત્ર રસ્તો છે? યુએઈની એરલાઈન્સ જેમ કે એમિરેટ્સ, ફ્લાયદુબઈ અને એર અરેબિયા છેલ્લા દાયકાથી આની હિમાયત કરી રહી છે, પરંતુ દુબઈ માટે 66,000 અને અબુ ધાબી માટે 50,000ની દ્વિપક્ષીય સીટ મર્યાદા 2014-15થી સ્થિર છે.

ઓબ્ઝર્વર રિસર્ચ ફાઉન્ડેશન અને ભારતમાં યુએઈ એમ્બેસી દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા નવા અહેવાલ "કમ્બાઈન્ડ સ્કાઈઝ: અનલોકિંગ ધ બેનિફિટ્સ ઓફ યુએઈ-ઈન્ડિયા એવિએશન લિબરલાઈઝેશન ફોર ઈન્ડિયન ટ્રાવેલર્સ"માં બંને દેશો વચ્ચે એર સર્વિસ એગ્રીમેન્ટના ઉદારીકરણની જોરદાર હિમાયત કરવામાં આવી છે. અહેવાલ મુજબ, ભારતથી યુએઈ જતા મુસાફરોની સંખ્યામાં 1 ટકાનો વધારો એરફેરમાં આશરે 0.2 ટકાનો ઘટાડો લાવે છે.

પીક સીઝનમાં એરફેરમાં 100% વધારો:
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે, ઉનાળા જેવા પીક ટ્રાવેલ મહિનાઓમાં યુએઈ-ભારત-યુએઈ રૂટ પર એરફેર ઓફ-પીક સીઝનની તુલનામાં 100 ટકા સુધી વધી જાય છે, જે સામાન્ય મુસાફર માટે છેલ્લી ઘડીની ફ્લાઈટ અસહ્ય બનાવે છે. ઉદારીકરણની અસર રૂટ પ્રમાણે અલગ-અલગ હશે. દિલ્હી-દુબઈ અને મુંબઈ-દુબઈ જેવા સંતૃપ્ત રૂટ પર એરફેરમાં ખાસ ઘટાડો નહીં થાય, પરંતુ નાના ભારતીય શહેરોના રૂટ, જે ભાવ-સંવેદનશીલ છે, ત્યાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળી શકે છે.

ઉદાર એર કોરિડોરના ફાયદા:
યુએઈના ભારતમાં રાજદૂત અબ્દુલનાસર જમાલ અલશાલીએ CNBC-TV18ને જણાવ્યું, "યુએઈ અને ભારત વચ્ચે એર સર્વિસ એગ્રીમેન્ટનું ઉદારીકરણ ભારતીય મુસાફરો માટે $1 અબજથી વધુનું ગ્રાહક સરપ્લસ પેદા કરી શકે છે અને દ્વિપક્ષીય વેપારને નોંધપાત્ર રીતે વધારશે." તેમણે ઉમેર્યું, "કનેક્ટિવિટી વધારવાથી પ્રવાસીઓ માટે ભારતની મુસાફરી સરળ બનશે, જે આર્થિક પ્રવૃત્તિ અને ગ્રાહક ખર્ચમાં વધારો કરશે."
અહેવાલ મુજબ, દ્વિપક્ષીય સીટ ક્ષમતામાં દર વર્ષે 5 ટકાનો ધીમે ધીમે વધારો 2028 સુધીમાં $152 મિલિયનથી વધુનું ગ્રાહક સરપ્લસ ઉમેરશે. "પાંચ વર્ષમાં ક્ષમતા બમણી કરવાથી ભારતીય ગ્રાહકોને $1.05 અબજથી વધુનો આર્થિક લાભ થઈ શકે છે," એમ અહેવાલમાં જણાવાયું છે.

કેમ થઈ રહી છે વિલંબ?
આ લાભો છતાં, બંને દેશો વચ્ચે હજુ સુધી કરાર કેમ નથી થયો? ખાસ કરીને જ્યારે કોમ્પ્રિહેન્સિવ ઈકોનોમિક પાર્ટનરશિપ એગ્રીમેન્ટ (CEPA)એ વેપારમાં તેજી લાવી છે અને $100 અબજના લક્ષ્યની નજીક પહોંચી ગયું છે. યુએઈએ ઓપન સ્કાઈઝ એગ્રીમેન્ટની ઈચ્છા સતત વ્યક્ત કરી છે, પરંતુ ભારત તરફથી સંકોચ જોવા મળે છે. અહેવાલમાં જણાવાયું છે, "ભારતીય એવિએશન માર્કેટ વિસ્તર્યું છે, પરંતુ નાણાકીય ટકાઉપણું ચિંતાનો વિષય છે. કિંગફિશર એરલાઈન્સ 2012માં બંધ થઈ, અને ગો ફર્સ્ટે 2023માં કામગીરી સ્થગિત કરી."

એમિરેટ્સ, એતિહાદ, એર અરેબિયા અને ફ્લાયદુબઈ વ્યાપક હબ-એન્ડ-સ્પોક નેટવર્ક ચલાવે છે, જ્યારે ભારતીય એરલાઈન્સ હજુ દિલ્હી, મુંબઈ અને બેંગલુરુમાં આંતરરાષ્ટ્રીય હબ વિકસાવવાની પ્રક્રિયામાં છે. ગયા વર્ષે એક એવિએશન ઈવેન્ટમાં એર ઈન્ડિયાના CEO કેમ્પબેલ વિલ્સને કહ્યું, "ભારતીય એરલાઈન્સે 1,000થી વધુ એરક્રાફ્ટનો ઓર્ડર આપ્યો છે. આ $100 અબજથી વધુનું રોકાણ છે, પરંતુ અન્ય દેશોના હબને વધુ દ્વિપક્ષીય અધિકારો આપવાથી ભારતીય એરલાઈન્સની સીટ ભરવાની ક્ષમતા પર અસર પડશે."

ઉકેલ શું છે?
અહેવાલમાં ધીમે ધીમે વધારાની ભલામણ કરવામાં આવી છે, જેમાં પાંચ વર્ષમાં ફ્લાઈટ ક્ષમતા બમણી કરીને માંગને પહોંચી વળવાનું અને માર્કેટમાં આંચકા ટાળવાનું સૂચન છે. તે મોટા ભારતીય એરપોર્ટ્સમાં રોકાણ કરીને તેમને આંતરરાષ્ટ્રીય હબ બનાવવા અને યુએઈ એરલાઈન્સને ટિયર-2 શહેરોમાં પ્રવેશ આપવાની વાત કરે છે. ઉપરાંત, બંને દેશોએ વ્યાવસાયિકોને તાલીમ આપવા, ટકાઉ એવિએશન ઈંધણ પર સહયોગ અને કાર્બન-ન્યુટ્રલ એરપોર્ટ કામગીરી માટે સંયુક્ત કાર્યક્રમ શરૂ કરવો જોઈએ.

એવિએશન બૂમ:
"યુએઈ અને ભારત એવિએશન બૂમની ધાર પર છે—જો તેઓ તકનો લાભ લેવાનું પસંદ કરે તો. બંને દેશો વચ્ચે હવાઈ મુસાફરીની માંગ ઝડપથી વધી રહી છે, પરંતુ હાલની દ્વિપક્ષીય મર્યાદાઓ વૃદ્ધિને અટકાવે છે," એમ અહેવાલમાં જણાવાયું. 2023માં આ રૂટ પર મુસાફરોની સંખ્યા 19 મિલિયન હતી, જે ભારતના આંતરરાષ્ટ્રીય એર ટ્રાફિકના 30 ટકા જેટલું છે.

યુએઈ એરલાઈન્સનું ફોકસ અન્ય બજારો તરફ:
ભારતે ઝડપથી પગલાં ભરવાની જરૂર છે, કારણ કે યુએઈ એરલાઈન્સ અન્ય બજારો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. આ વર્ષે ITB બર્લિનમાં એમિરેટ્સ એરલાઈનના પ્રેસિડેન્ટ ટિમ ક્લાર્કે ભારતના ટ્રાફિક અધિકારોના અભાવે નિરાશા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે Aviation Weekને કહ્યું, "2015થી અમે ક્ષમતા વધારી રહ્યા છીએ. 10 વર્ષથી ભારતમાં ક્ષમતા વધારી શક્યા નથી, તેથી ભારત અમારા માટે ઓછું મહત્ત્વનું બન્યું." તેમણે ઉમેર્યું, "અમે વૈશ્વિક વિસ્તરણથી સારું નફો કમાઈ રહ્યા છીએ. એમિરેટ્સ ભારતમાં વિસ્તરણ ન કરી શકે તે ભારત માટે નુકસાન છે."

આ અહેવાલ ભારત અને યુએઈ વચ્ચે એવિએશન સહયોગની નવી શક્યતાઓ ખોલે છે, પરંતુ તેનો અમલ ભારતીય એરલાઈન્સના હિતો અને બજારની સ્થિરતા સાથે સંતુલન સાધવા પર નિર્ભર રહેશે.