નવી દિલ્હી, માર્ચ 16, 2025: ભારત અને ન્યૂઝીલેન્ડે લગભગ દસ વર્ષના વિરામ બાદ રવિવારે મુક્ત વેપાર કરાર (FTA) માટેની વાટાઘાટો ફરી શરૂ કરવાની જાહેરાત કરી છે, જેનો હેતુ બંને દેશો વચ્ચે આર્થિક સંબંધોને મજબૂત કરવાનો છે. આ જાહેરાત ન્યૂઝીલેન્ડના વડાપ્રધાન ક્રિસ્ટોફર લક્સનની ભારતની ચાર દિવસીય મુલાકાત દરમિયાન કરવામાં આવી, જે 16 માર્ચથી શરૂ થઈ છે. ભારતના વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પિયૂષ ગોયલ અને ન્યૂઝીલેન્ડના વેપાર અને રોકાણ મંત્રી ટોડ મેકક્લેની બેઠક બાદ આ નિર્ણય લેવાયો.
ભારત અને ન્યૂઝીલેન્ડે એપ્રિલ 2010માં વ્યાપક આર્થિક સહકાર કરાર (CECA) માટે વાટાઘાટો શરૂ કરી હતી, જેનો ઉદ્દેશ માલ, સેવાઓ અને રોકાણના વેપારને પ્રોત્સાહન આપવાનો હતો. જોકે, નવ રાઉન્ડની ચર્ચા બાદ 2015માં આ વાટાઘાટો અટકી પડી હતી. વાણિજ્ય મંત્રાલયે જણાવ્યું, "બંને દેશો એક વ્યાપક અને પરસ્પર લાભદાયી ભારત-ન્યૂઝીલેન્ડ મુક્ત વેપાર કરાર (FTA) માટે વાટાઘાટો શરૂ કરવાની જાહેરાતથી ખુશ છે."
વાણિજ્ય મંત્રાલયે જણાવ્યું કે આ FTA વાટાઘાટોનો હેતુ સપ્લાય ચેઇન એકીકરણને વધારવા અને બજાર પ્રવેશમાં સુધારો કરવા સંતુલિત પરિણામો હાંસલ કરવાનો છે. પિયૂષ ગોયલે X પર લખ્યું, "એપ્રિલ-જાન્યુઆરી 2025 દરમિયાન દ્વિપક્ષીય વેપાર 1 બિલિયન ડોલરને વટાવી ગયો છે, અને FTA વાટાઘાટો વ્યવસાયો અને ગ્રાહકો માટે નવી તકો ખોલશે, જે આપણા દેશોની પરસ્પર વૃદ્ધિ અને સમૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપશે."
2023-24માં બંને દેશો વચ્ચે દ્વિપક્ષીય વેપાર 873.4 મિલિયન ડોલર (નિકાસ 538.33 મિલિયન ડોલર અને આયાત 335 મિલિયન ડોલર) હતો, જે 2022-23માં 1.02 બિલિયન ડોલરની સરખામણીએ ઓછો હતો. ભારતની ન્યૂઝીલેન્ડને મુખ્ય નિકાસમાં કપડાં, કાપડ, ઘરેલું વણાટ; દવાઓ અને તબીબી સામગ્રી; રિફાઇન્ડ પેટ્રોલ; ખેતીના સાધનો અને મશીનરી; ઓટો; લોખંડ અને સ્ટીલ; કાગળની પ્રોડક્ટ્સ; ઇલેક્ટ્રોનિક્સ; ઝીંગા; હીરા; અને બાસમતી ચોખાનો સમાવેશ થાય છે. આયાતમાં ખેતીની ચીજવસ્તુઓ, ખનીજો, સફરજન, કિવીફ્રૂટ, માંસની પ્રોડક્ટ્સ, દૂધ આલ્બ્યુમિન, લેક્ટોઝ સીરપ, કોકિંગ કોલસો, લાકડાં અને ઊનનો સમાવેશ થાય છે.
ગ્લોબલ ટ્રેડ રિસર્ચ ઇનિશિએટિવ (GTRI)ના અહેવાલ મુજબ, ન્યૂઝીલેન્ડ સાથેનો FTA ભારતીય કંપનીઓને મર્યાદિત લાભ આપશે, કારણ કે તેમની ઘણી પ્રોડક્ટ્સને ત્યાં પહેલેથી જ ડ્યૂટી-ફ્રી પ્રવેશ મળે છે. ન્યૂઝીલેન્ડનો સરેરાશ આયાત ટેરિફ માત્ર 2.3 ટકા છે, જ્યારે ભારતનો 17.8 ટકા છે. GTRIના જણાવ્યા મુજબ, ન્યૂઝીલેન્ડની 58.3 ટકા ટેરિફ લાઇન્સ ડ્યૂટી-ફ્રી છે, જેનો અર્થ એ કે ભારતીય ઉત્પાદનોને વેપાર કરાર વિના પણ નોંધપાત્ર બજાર પ્રવેશ મળે છે. વેપાર નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે વાટાઘાટોમાં ખેતીની ચીજવસ્તુઓ જેવી કે સફરજન, કિવી, ડેરી અને વાઇન પર ડ્યૂટીમાં છૂટછાટ મુશ્કેલ મુદ્દો રહેશે, કારણ કે ભારતે અન્ય FTA ભાગીદારો જેમ કે સિંગાપોર, જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા અને આસિયાનને ડેરીમાં મોટી છૂટ આપી નથી.
ન્યૂઝીલેન્ડમાં 2,50,000થી વધુ ભારતીય મૂળના લોકોની હાજરી બંને દેશો વચ્ચે મજબૂત સાંસ્કૃતિક કડી પૂરી પાડે છે, જેનો ઉપયોગ વેપાર સંબંધોને મજબૂત કરવા માટે થઈ શકે છે. આ જોડાણ FTAની સફળતામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
ભારત અને ન્યૂઝીલેન્ડ વચ્ચે FTA વાટાઘાટોની પુનઃ શરૂઆત બંને દેશો માટે આર્થિક તકોનો નવો દરવાજો ખોલશે. જોકે, ન્યૂઝીલેન્ડનું ઓછું ટેરિફ અને ભારતની ખેતી સંબંધિત ચિંતાઓને કારણે વાટાઘાટો જટિલ બની શકે છે. PM લક્સનની મુલાકાત દરમિયાન આ નિર્ણય દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં નવો અધ્યાય ઉમેરશે, અને આગામી ચર્ચાઓ પર સૌની નજર રહેશે.