નવી દિલ્હી : યુનિયન બજેટ એ ભારતીય અર્થતંત્ર માટે એક મહત્વપૂર્ણ યોજના છે. બજેટ દ્વારા સરકારી ખર્ચથી લઈને જાહેર સેવાઓ સુધીની દરેક બાબતોનું ધ્યાન રાખવામાં આવે છે. તે એક મહત્વપૂર્ણ નાણાકીય દસ્તાવેજ છે જે આગામી નાણાકીય વર્ષ માટે અંદાજિત આવક અને ખર્ચની રૂપરેખા આપે છે. કેન્દ્રીય સામાન્ય બજેટ આ વર્ષે 01 ફેબ્રુઆરીએ રજૂ કરવામાં આવશે. 10 મુદ્દાઓમાં બજેટ વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી સમજો.

આ વર્ષે સામાન્ય કેન્દ્રીય બજેટ 01 ફેબ્રુઆરીએ રજૂ કરવામાં આવશે. કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ સંસદમાં સામાન્ય બજેટ રજૂ કરશે. દર વર્ષે રજૂ કરવામાં આવતું આ સામાન્ય બજેટ આગામી નાણાકીય વર્ષ માટે દેશની અંદાજિત આવક અને ખર્ચની રૂપરેખા દર્શાવે છે. સામાન્ય બજેટ સરકારની સાથે દેશના સામાન્ય નાગરિકોને સીધી અસર કરે છે. આ જ કારણ છે કે બજેટ આવતા પહેલા જ અનેક ચર્ચાઓ થવા લાગે છે. કેન્દ્રીય બજેટ ભારતની આર્થિક નીતિઓને આકાર આપવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. બજેટ ટેક્સ સિસ્ટમથી લઈને જન કલ્યાણ યોજનાઓ સુધીની દરેક વસ્તુને અસર કરે છે.

  કેન્દ્રીય બજેટ સાથે જોડાયેલી મુખ્ય બાબતો અહીં જાણો

    કેન્દ્રીય બજેટ એ નાણાકીય વર્ષનો હિસાબ છે જે 1 એપ્રિલથી શરૂ થાય છે અને તે પછીના વર્ષના 31 માર્ચે સમાપ્ત થાય છે. સામાન્ય રીતે તે સરકારની અપેક્ષિત આવક (આવક) અને ખર્ચ માટે વિગતવાર નાણાકીય યોજના છે.

 બજેટ સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવે છે. કેબિનેટની મંજૂરી બાદ તેને નાણામંત્રી દ્વારા રજૂ કરવામાં આવે છે.

કેન્દ્રીય બજેટ દર વર્ષે 01 ફેબ્રુઆરીએ રજૂ કરવામાં આવે છે. જો કે, ચૂંટણીના વર્ષોમાં તેનું સ્વરૂપ બદલાય છે. ત્યારે બજેટ બે ભાગમાં રજૂ કરવામાં આવે છે. ચૂંટણી પહેલા વચગાળાનું બજેટ અને ચૂંટણી પરિણામો પછી સંપૂર્ણ બજેટ. 1998 સુધી, બજેટ ફેબ્રુઆરીના છેલ્લા કામકાજના દિવસે સાંજે 5 વાગ્યે રજૂ કરવામાં આવતું હતું.

  વર્ષ 1999માં અટલ બિહારી વાજપેયીની સરકારમાં યશવંત સિંહાએ બજેટ રજૂ કરવાનો સમય બદલીને સવારે 11 વાગ્યાનો કરી દીધો હતો. સરકારનું માનવું હતું કે હવે ચર્ચા અને અમલીકરણ માટે વધુ વ્યવહારુ સમય છે.

 વર્ષ 2017-18માં, બજેટની રજૂઆતની તારીખમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હતો અને તે 1 ફેબ્રુઆરીથી રજૂ થવાનું શરૂ થયું હતું. આ સમયથી અલગ રેલવે બજેટ રજૂ કરવાની દાયકાઓ જૂની પરંપરાનો પણ અંત આવ્યો હતો.

  કેન્દ્રીય બજેટ દ્વારા વિવિધ સરકારી મંત્રાલયો અને વિભાગોને ભંડોળ ફાળવવામાં આવે છે. આ બજેટમાં સંરક્ષણ, શિક્ષણ, હેલ્થકેર, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સબસિડી જેવા ક્ષેત્રોનું સંચાલન કરવામાં આવ્યું છે

  . કેન્દ્રીય બજેટ બે ભાગમાં વહેંચાયેલું છે. તેમાં રેવન્યુ બજેટ અને કેપિટલ બજેટનો સમાવેશ થાય છે. મહેસૂલ બજેટમાં સરકારના રોજિંદા ખર્ચાઓ જેમ કે સંચાલન ખર્ચ, પગાર, પેન્શન અને નિયમિત સેવાઓ વિશેની માહિતી હોય છે.

  મૂડી બજેટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય માળખાકીય વિકાસ, શૈક્ષણિક પ્રોજેક્ટ્સ અને હેલ્થકેર પહેલ જેવા લાંબા ગાળાના રોકાણો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. જો કે, જ્યારે મૂડી ખર્ચ મહેસૂલ બજેટ કરતાં વધી જાય છે ત્યારે રાજકોષીય ખાધ હોય છે. પોર્ટફોલિયોની તૈયારી દરમિયાન, વિવિધ સરકારી વિભાગો, નિષ્ણાતો અને અન્ય હિતધારકો સાથે વ્યાપક ચર્ચાઓ કરવામાં આવે છે.

 બજેટ પહેલા ઘણી બેઠકો યોજાય છે. આ બેઠકોમાં રાષ્ટ્રની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને ચર્ચા કરવામાં આવે છે. કેન્દ્રીય બજેટ ભારતની આર્થિક નીતિઓને આકાર આપવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

બજેટ ટેક્સ સિસ્ટમથી લઈને જન કલ્યાણ યોજનાઓ સુધીની દરેક વસ્તુને અસર કરે છે. સાદી ભાષામાં કહીએ તો બજેટ એક એવો દસ્તાવેજ છે જે માત્ર સરકારના કામને જ નહીં પરંતુ દેશના સામાન્ય નાગરિકોને પણ અસર કરે છે.