નવી દિલ્‍હી, તા.૧૮: રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્‍ડિયા (RBI) એ બેંકો અને NBFC (નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્‍શિયલ કંપનીઓ) ને નોમિની (કાનૂની વારસદાર) અંગે સૂચનાઓ જારી કરી છે. આ મુજબ, હવે દરેક ફિક્‍સ્‍ડ ડિપોઝિટ (FD), બચત ખાતા અને લોકર માટે નોમિનેશન જરૂરી છે. RBI એ બધી બેંકોને તેમના બધા જૂના અને નવા ગ્રાહકો પાસેથી નોમિનેશન સુનિશ્‍ચિત કરવાનો આદેશ આપ્‍યો છે. નોમિનેશન સુવિધાનો ઉદ્દેશ્‍ય થાપણદાર/થાપણકર્તાઓના મળત્‍યુ પર પરિવારના સભ્‍યોને પડતી મુશ્‍કેલી ઓછી કરવાનો અને દાવાઓનું ઝડપી સમાધાન કરવાનો છે. સેન્‍ટ્રલ બેંકના પરિપત્રમાં કહેવામાં આવ્‍યું છે કે મોટી સંખ્‍યામાં ડિપોઝિટ ખાતાઓમાં નોમિની ઉપલબ્‍ધ નથી. જાણો શા માટે નોમિનેશન જરૂરી છે.

ઇકોનોમિક ટાઇમ્‍સના અહેવાલ મુજબ, આરબીઆઈએ શોધી કાઢયું છે કે ઘણા ખાતાઓમાં નોમિનેશન નથી. આવી સ્‍થિતિમાં, જો ખાતાધારકનું મળત્‍યુ થાય છે, તો તેના પરિવારના સભ્‍યોને ઘણી સમસ્‍યાઓનો સામનો કરવો પડે છે. નોમિનેશન સાથે, જો પરિવારના કોઈપણ સભ્‍યનું અવસાન થાય છે, તો નોમિનીને કોઈપણ વિલંબ કે કાનૂની મુશ્‍કેલી વિના તેના બચત ખાતા, એફડી અથવા લોકરમાંથી સરળતાથી પૈસા મળી જશે.

શુક્રવારે RBI ના પરિપત્ર અનુસાર, માસ્‍ટર પરિપત્રમાં શિડ્‍યુલ્‍ડ કોમર્શિયલ બેંકો (SCBs - RRBs સિવાય), પ્રાથમિક (શહેરી) સહકારી બેંકો (UCBs) અને ડિપોઝિટ લેતી ફગ્‍જ્‍ઘ્‍ત માટે નોમિનેશન સૂચનાઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્‍યો છે. આ નિયમોમાં, બેંકોને એ પણ કહેવામાં આવ્‍યું છે કે તેઓ લોકોને નોમિનેશનના ફાયદા સ્‍પષ્ટ રીતે સમજાવે અને દરેક જગ્‍યાએ તેના વિશે માહિતી પૂરી પાડે.

RBIના નવા નિર્દેશ મુજબ, ગ્રાહક સેવા સમિતિ (CSC) અથવા ડિરેક્‍ટર બોર્ડ નિયમિતપણે નોમિનેશનની સ્‍થિતિની સમીક્ષા કરશે. ૩૧ માર્ચથી દક્ષ પોર્ટલ દ્વારા પ્રગતિ અહેવાલો ત્રિમાસિક ધોરણે પૂરા પાડવામાં આવશે. ખાતા ખોલવાના ફોર્મમાં પણ ફેરફાર કરવામાં આવશે જેથી ગ્રાહકો નોમિની પસંદ કરી શકે અથવા નોમિનેશનનો ઇનકાર પણ કરી શકે. ય્‍ગ્‍ત્‍ એ કહ્યું છે કે સમયાંતરે ઝુંબેશ ચલાવવા જોઈએ.

ખાતા અથવા રોકાણમાં નોમિની એ વ્‍યક્‍તિ છે જેને ખાતાધારક તેના મળત્‍યુ પછી તેના પૈસા મેળવવા માંગે છે. જ્‍યારે તમે ખાતું ખોલો છો અથવા પછીથી નોમિનીનું નામ ઉમેરો છો, ત્‍યારે તે ખાતરી કરે છે કે ખાતાધારકની સંપત્તિ સરળતાથી તે વ્‍યક્‍તિને ટ્રાન્‍સફર થાય છે. આ વ્‍યક્‍તિ પરિવારનો સભ્‍ય, મિત્ર અથવા પરિચિત હોઈ શકે છે. ખાતાધારક જ્‍યારે ઇચ્‍છે ત્‍યારે પોતાના ખાતામાંથી નોમિનીનું નામ બદલી શકે છે.

નોમિનેશન કરીને, પરિવારના સભ્‍યો કાનૂની મુશ્‍કેલીઓથી બચી શકે છે. જો કોઈ નોમિની ન હોય, તો પરિવારના સભ્‍યો અથવા કાનૂની વારસદારોએ મિલકત મેળવવા માટે લાંબી અને કંટાળાજનક પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડે છે. જો કોઈ નોમિની હોય, તો તેણે ફક્‍ત તેનું સરનામું, બેંક વિગતો અને ઓળખ કાર્ડ આપવાનું રહેશે અને પૈસા તેના નામે ટ્રાન્‍સફર કરવામાં આવશે.

નોમિની ન હોય તો, મળતક વ્‍યક્‍તિના પરિવારને બેંક/વીમા કંપની પાસેથી પૈસા મેળવવામાં કાનૂની અવરોધોનો સામનો કરવો પડી શકે છે. કયારેક કોઈ દૂરના સંબંધી અથવા તો કોઈ અજાણ્‍યો વ્‍યક્‍તિ પોતાને વારસદાર તરીકે જાહેર કરે છે. આવી સ્‍થિતિમાં મામલો વધુ જટિલ બની જાય છે. જો પરિવારના સભ્‍યો વચ્‍ચે કોઈ વિવાદ થાય તો મામલો કોર્ટમાં જાય છે. આનો નિર્ણય લેવામાં છ મહિના કે ઘણા વર્ષો લાગી શકે છે. આ ઝંઝટથી બચવા માટે, આજે જ તમારા ખાતામાં નોમિનીનું નામ નોંધાવો.