નવી દિલ્‍હી, તા.૧૬: ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) એ બુધવારે તેના ૧૫૦ વર્ષ પૂર્ણ થવાના પ્રસંગે તેનો વાર્ષિક આબોહવા સારાંશ ૨૦૨૪ બહાર પાડ્‍યો. આ અહેવાલમાં, ગયા વર્ષે ભારતમાં હવામાન સંબંધિત ઘટનાઓની વિગતવાર ચર્ચા કરવામાં આવી છે. તે હવામાન સંબંધિત ઘણા બધા ડેટા પણ રજૂ કરે છે જે તમને ડરાવી શકે છે. નોંધનીય છે કે ૨૦૨૪ ને પળથ્‍વી પરનું અત્‍યાર સુધીનું સૌથી ગરમ વર્ષ કહેવામાં આવી રહ્યું છે. નિષ્‍ણાતોએ જણાવ્‍યું છે કે ગયા વર્ષે પળથ્‍વીનું તાપમાન ૧૯૦૧ પછી સૌથી વધુ હતું અને તેની અસર ભારતમાં પણ જોવા મળી હતી જ્‍યાં હવામાન સંબંધિત આફતોએ આબોહવા પરિવર્તનને કારણે મોટા પાયે વિનાશ કર્યો હતો. ભારતમાં વરસાદ-વાવાઝોડુ-ગરમીને કારણે ગયા વર્ષ ૩૨૦૭ લોકોના મોત થયા હતા.

IMD ના આ અહેવાલ મુજબ, ૨૦૨૪ માં, દેશમાં ભારે હવામાન સંબંધિત ઘટનાઓને કારણે ૩,૨૦૦ થી વધુ મળત્‍યુ થયા હતા. જો આપણે આનું વિશ્‍લેષણ કરીએ તો, ગયા વર્ષે ભારતમાં વીજળી પડવા અને તોફાનને કારણે ૧,૩૭૪ લોકો મળત્‍યુ પામ્‍યા હતા. તે જ સમયે, પૂર અને ભારે વરસાદને કારણે ૧,૨૮૭ લોકો મળત્‍યુ પામ્‍યા હતા અને ગરમીના મોજાને કારણે ૪૫૯ લોકો મળત્‍યુ પામ્‍યા હતા. આ ઉપરાંત, રિપોર્ટ એ પણ દર્શાવે છે કે ૧૯૦૧ થી ઘણા સ્‍થળોએ તાપમાન અને વરસાદ બંનેના સંદર્ભમાં નવા રેકોર્ડ નોંધાયા છે. ગુજરાતના પોરબંદરમાં ૧૯ જુલાઈના રોજ ૪૮૫.૮ મીમી વરસાદ સાથે એક દિવસમાં સૌથી વધુ વરસાદનો નવો રેકોર્ડ નોંધાયો. ગરમી પણ તેની ચરમસીમાએ રહી. રાજસ્‍થાનના ચુરુમાં ૫૦.૫ ડિગ્રી સેલ્‍સિયસ તાપમાન નોંધાયું હતું.

IMD ના ૧૫૦મા સ્‍થાપના દિવસ નિમિત્તે બહાર પાડવામાં આવેલા સારાંશ અહેવાલમાં એ પણ દર્શાવવામાં આવ્‍યું છે કે ઘણા હવામાન મથકોએ ૧૯૦૧ થી તાપમાન અને વરસાદ બંનેના સંદર્ભમાં નવા રેકોર્ડ નોંધાવ્‍યા છે.

જે શહેરોમાં સૌથી ગરમ દિવસનો રેકોર્ડ નોંધાયો છે તેમાં ચુરુ (૫૦.૫ ડિગ્રી સેલ્‍સિયસ), ગંગાનગર (૪૯.૪ ડિગ્રી સેલ્‍સિયસ), વારાણસી (૪૭.૮ ડિગ્રી સેલ્‍સિયસ), ગયા (૪૭.૪ ડિગ્રી સેલ્‍સિયસ) અને સુલતાનપુર (૪૭ ડિગ્રી સેલ્‍સિયસ)નો સમાવેશ થાય છે.

વરસાદની દ્રષ્ટિએ, પોરબંદર (ગુજરાત) માં ૧૯ જુલાઈના રોજ ૪૮૫.૮ મીમી વરસાદ સાથે એક જ દિવસમાં સૌથી વધુ વરસાદનો નવો રેકોર્ડ નોંધાયો હતો, ત્‍યારબાદ ૧ ડિસેમ્‍બરના રોજ પુડુચેરીમાં ૪૮૩.૭ મીમી અને ૨૦ જુલાઈના રોજ દ્વારકા (ગુજરાત) માં ૪૧૮.૬ મીમી વરસાદ પડ્‍યો હતો.

૧૯૦૧-૨૦૨૪ ના સમયગાળા માટે IMD ના સરેરાશ વાર્ષિક સરેરાશ તાપમાનના ડેટામાં દેશમાં દર ૧૦૦ વર્ષમાં ૦.૬૮ ડિગ્રી સેલ્‍સિયસનો નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્‍યો હતો. આ જ સમયગાળા દરમિયાન, દિવસ (મહત્તમ) તાપમાનમાં દર ૧૦૦ વર્ષમાં ૦.૮૯ ડિગ્રી સેલ્‍સિયસનો વધારો થયો હતો જ્‍યારે રાત્રિ (લઘુત્તમ) તાપમાનમાં દર ૧૦૦ વર્ષમાં ૦.૪૬ ડિગ્રી સેલ્‍સિયસનો વધારો જોવા મળ્‍યો હતો.

જો આપણે રાજ્‍યવાર પરિસ્‍થિતિની વાત કરીએ તો, બિહારમાં વીજળી પડવા અને તોફાનને કારણે સૌથી વધુ લોકોએ જીવ ગુમાવ્‍યા છે, જ્‍યારે કેરળમાં પૂર અને ભારે વરસાદ એક આફત તરીકે ઉભરી આવ્‍યો છે. આ બે રાજ્‍યો ઉપરાંત, ખરાબ હવામાનને કારણે ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્‍ય પ્રદેશ અને મહારાષ્‍ટ્રમાં પણ મોટી સંખ્‍યામાં લોકોના મોત થયા.