પતિના દૂરના સંબંધીઓને બિનજરૂરી રીતે દહેજ ઉત્પીડનના કેસમાં સામેલ ન કરો
સુપ્રીમ કોર્ટે દહેજ ઉત્પીડનના કેસોમાં વધતા દુરૂપયોગ સામે ચેતવણી આપી
નવી દિલ્હી તા. ૨૮ : સુપ્રીમ કોર્ટે અદાલતોને દહેજ ઉત્પીડનના આરોપોની સંપૂર્ણ તપાસ કરવા અને પતિના દૂરના સંબંધીઓ બિનજરૂરી રીતે તેમાં ફસાવવામાં ન આવે તેની ખાતરી કરવા ચેતવણી આપી છે. સુપ્રીમ કોર્ટના જસ્ટિસ સીટી રવિકુમારે પતિના પિતરાઈ ભાઈ અને તેની પત્ની (પિતરાઈ ભાઈ અને તેની પત્ની) વિરુદ્ધ ચાલી રહેલા ફોજદારી કેસને ફગાવી દેતા આ આદેશ આપ્યો છે. આ કેસમાં મહિલાના પિતાએ દહેજ ઉત્પીડનની ફરિયાદ કરી હતી અને મહિલાના સાસરિયાઓ સામે દહેજ ઉત્પીડનની કલમ ૪૯૮A હેઠળ કેસ નોંધવામાં આવ્યો હતો.
પંજાબ હરિયાણા હાઈકોર્ટના નિર્ણયને પડકારતી અરજીકર્તાઓએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી હતી. હાઈકોર્ટે તેમની સામે નોંધાયેલ કેસને ફગાવી દેવાનો ઈન્કાર કરી દીધો હતો. સુનાવણી દરમિયાન, સર્વોચ્ચ અદાલતે હાઈકોર્ટના નિર્ણય વિરૂદ્ધ ટિપ્પણી કરી અને કહ્યું કે જયારે આવા કેસ હાઈકોર્ટ સમક્ષ આવે છે જેમાં પતિના દૂરના સંબંધીઓને આરોપી બનાવવામાં આવ્યા હોય, ત્યારે કેસની વધુ સાવધાની સાથે તપાસ કરવી જોઈએ. સુપ્રીમ કોર્ટે આ કેસના સંદર્ભમાં, પ્રીતિ ગુપ્તા વિરૂદ્ધ ઝારખંડ રાજયના કેસમાં તેના ચુકાદામાં સર્વોચ્ચ અદાલત દ્વારા કરવામાં આવેલા અવલોકનનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેમાં તેણે કહ્યું હતું કે ફોજદારી ટ્રાયલ તમામ સંબંધિતોને અપાર પીડા આપે છે. ટ્રાયલમાં આરોપીને આખરી નિર્દોષ છોડવાથી પણ અપમાનના ઊંડા ઘા ભૂંસી શકાતા નથી. સર્વોચ્ચ અદાલતે જણાવ્યું હતું કે આ અવલોકન હકીકતમાં એક ચેતવણી છે કે જો પતિના પરિવારના નજીકના સંબંધી સિવાય અન્ય વ્યક્તિને આરોપી બનાવવામાં આવે છે, તો તે જોવાની જવાબદારી કોર્ટની છે કે આરોપો અતિશયોક્તિપૂર્ણ છે કે કોઈ કારણ વગર. શું આમાં ઘણા લોકો આરોપી તરીકે સામેલ ન હતા?
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું છે કે કાયદામાં રિલેટિવ શબ્દની અલગથી વ્યાખ્યા કરવામાં આવી નથી અને તેને સામાન્ય સમજ મુજબ વ્યાખ્યાયિત કરવી જોઈએ. સામાન્ય રીતે પિતા, માતા, પત્ની, પુત્ર, પુત્રી, ભાઈ, બહેન, ભત્રીજો, ભત્રીજી, પૌત્ર અથવા પૌત્રી અથવા વ્યક્તિના જીવનસાથીનો સમાવેશ થાય છે તે સમજી શકાય છે. જયારે લોહી, લગ્ન કે દત્તક લેવાથી સંબંધિત ન હોય તેવી વ્યક્તિ સામે આક્ષેપો કરવામાં આવે છે, ત્યારે શું આરોપો અતિશયોક્તિપૂર્ણ છે કે નહીં તે તપાસવાની કોર્ટની ફરજ છે? કોર્ટે ગીતા મેહરોત્રા વિરુદ્ધ યુપી રાજયના કેસનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેમાં એવું માનવામાં આવ્યું હતું કે પારિવારિક વિવાદમાં નામોનો માત્ર સાદો સંદર્ભ કોર્ટને સક્રિય ભૂમિકાના આરોપ તરીકે સંજ્ઞાન લેવાનું યોગ્ય ઠેરવતું નથી.
હાલના કેસમાં, અરજદાર આરોપીઓ (પતિના પિતરાઈ ભાઈ અને તેની પત્ની) હતા જે મોહાલીમાં રહેતા હતા, જયારે ફરિયાદીની પુત્રી (મહિલાના પિતા) જલંધરમાં રહેતી હતી. કોર્ટે કહ્યું કે જયાં કથિત પીડિતા અને આરોપી એક જ ઘરમાં રહેતા ન હોય તેવા કેસમાં કોર્ટે જોવું જોઈએ કે શું તે વ્યક્તિનો આરોપી તરીકે સમાવેશ મુખ્ય આરોપી પર દબાણ લાવવાના હેતુથી કરવામાં આવ્યો છે? કોર્ટને જાણવા મળ્યું કે આરોપ સામાન્ય પ્રકૃતિનો છે અને આરોપી અરજદારે ગુનો કર્યો છે તે સાબિત કરવા માટે કોઈ પ્રાથમિક પુરાવા નથી. આ આરોપોના આધારે કેસ ચલાવવો એ ન્યાયિક પ્રક્રિયાનો દુરુપયોગ છે.
હાલના કિસ્સામાં, મહિલાના પિતાની ફરિયાદ પર જલંધરના સંબંધિત પોલીસ સ્ટેશનમાં ૩ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૦ ના રોજ મહિલાના પતિ અને અન્ય સાસરિયાઓ વિરૂદ્ધ દહેજ ઉત્પીડનનો કેસ નોંધવામાં આવ્યો હતો. જયારે પતિએ પત્ની સામે છૂટાછેડાની કાર્યવાહી શરૂ કરી ત્યારે એફઆઈઆર દાખલ કરવામાં આવી હતી. ફરિયાદમાં પતિ અને તેના માતા-પિતા ઉપરાંત પિતરાઈ ભાઈ અને તેની પત્ની પર પણ દહેજ માટે ઉત્પીડન અને ક્રૂરતાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો. હાઇકોર્ટે હસ્તક્ષેપ કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો કારણ કે અંતિમ અહેવાલ પહેલાથી જ દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો, ત્યારબાદ આ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટમાં આવ્યો હતો.
દહેજ ઉત્પીડન કેસના દુરુપયોગ પર અદાલતોએ ઘણી વખત ટિપ્પણી કરી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે તાજેતરમાં કહ્યું હતું કે દહેજ ઉત્પીડન માટે નાની ઘટના પૂરતી ન હોઈ શકે. મે ૨૦૧૩માં તત્કાલીન એડિશનલ સેશન્સ જજ કામિની લોએ કહ્યું હતું કે દહેજ ઉત્પીડન સંબંધિત કાયદાનો આજકાલ દુરુપયોગ થઈ રહ્યો છે. કોર્ટ જાણે છે કે આ કાનૂની આતંકવાદ જેવું છે. દિલ્હી હાઈકોર્ટના તત્કાલિન જસ્ટિસ જે. ડી. કપૂરે ૨૦૦૩માં કહ્યું હતું કે ઘણી વખત યુવતી માત્ર તેના પતિને જ નહીં પરંતુ તેના તમામ સંબંધીઓને પણ આવી બાબતોમાં સામેલ કરે છે. કોર્ટે કહ્યું છે કે દહેજ ઉત્પીડન સંબંધિત કાયદો લગ્નના પાયાને હચમચાવી રહ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટથી લઈને નીચલી અદાલતોએ ખોટા કેસ પર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. વર્તમાન કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે આપેલી વ્યવસ્થા ભવિષ્ય માટે પણ ઉદાહરણરૂપ બનશે.
(10:50 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
