નવી દિલ્હીઃ ભારતમાં સાયબર ક્રાઇમની વધતી જતી ઘટનાઓએ ચિંતાજનક સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે. 2024ના પ્રથમ નવ મહિનામાં સાયબર ફ્રોડને કારણે દેશને અંદાજે ₹11,333 કરોડનું નુકસાન થયું છે. તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, આ સમયગાળા દરમિયાન સૌથી વધુ નુકસાન સ્ટોક ટ્રેડિંગ છેતરપિંડીથી થયું હતું, ત્યારબાદ રોકાણની છેતરપિંડી હતી.

     સ્ટોક ટ્રેડિંગ છેતરપિંડી: આ સૌથી મોટા કૌભાંડો હતા, જ્યાં મોટી રકમ ગુમાવવામાં આવી હતી. કુલ 12 લાખ ફરિયાદોમાંથી 2.28 લાખ ફરિયાદો શેરબજારમાં રોકાણ સંબંધિત હતી. જેના કારણે લોકોને 4,636 કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થયું છે

    રોકાણ છેતરપિંડી: 1,00,360 રોકાણ આધારિત ફરિયાદોને કારણે રૂ. 3,216 કરોડનું નુકસાન થયું છે.

   ડિજિટલ ધરપકડ: વર્ષના પ્રથમ 9 મહિનામાં, ડિજિટલ ધરપકડની 63,481 ફરિયાદો મળી છે, જેના પરિણામે રૂ. 1,616 કરોડનું નુકસાન થયું છે.

  ભારતીય ગૃહ મંત્રાલયના ઈન્ડિયન સાયબર ક્રાઈમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C) અનુસાર, 2024માં 12 લાખથી વધુ સાયબર ફ્રોડની ફરિયાદો નોંધાઈ હતી. આમાંની 45% ફરિયાદો કંબોડિયા, મ્યાનમાર અને લાઓસ સાથે સંબંધિત છે 

  2021 થી અત્યાર સુધીમાં, નાગરિક નાણાકીય સાયબર ફ્રોડ રિપોર્ટિંગ અને મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ (CFCFRMS) માં કુલ 30.05 લાખ ફરિયાદો નોંધવામાં આવી છે. આ ફરિયાદોને કારણે ₹27,914 કરોડનું નુકસાન થયું છે. CFCFRMS ને 2023 માં સાયબર ગુનાઓ સંબંધિત 11,31,221, 2022 માં 5,14,741 અને 2021 માં 1,35,242 ફરિયાદો મળી હતી. 

    ઓક્ટોબરમાં 'મન કી બાત' કાર્યક્રમ દરમિયાન વડાપ્રધાન મોદીએ દેશવાસીઓને 'ડિજિટલ ધરપકડ'ના નામે કરવામાં આવી રહેલી છેતરપિંડી અંગે ચેતવણી આપી હતી. તેણે કહ્યું કે આ ગુનેગારો પોલીસ, સીબીઆઈ, આરબીઆઈ અથવા નાર્કોટિક્સ વિભાગના અધિકારીઓ હોવાનો ડોળ કરે છે અને લોકોને ડરાવે છે અને પૈસાની છેતરપિંડી કરે છે.

    પીએમ મોદીએ ત્રણ તબક્કામાં 'ડિજિટલ ધરપકડ'ની પ્રક્રિયા સમજાવી: વ્યક્તિગત માહિતી એકત્રિત કરવી: છેતરપિંડી કરનારાઓ પહેલા તમારી વ્યક્તિગત માહિતી એકત્રિત કરે છે. ભયનું વાતાવરણ બનાવવું:

  પછી તેઓ તમને એટલો ડરાવે છે કે તમે વિચારવાની અને સમજવાની ક્ષમતા ગુમાવી દો છો. સમયનું દબાણ લાદવું: કૌભાંડો લોકોને ઉતાવળે નિર્ણયો લેવા દબાણ કરે છે.

  રિપોર્ટ અનુસાર, સાયબર ગુનેગારો લોકોને 'લાભજનક સ્કીમ્સ'ની લાલચ આપીને ફસાવે છે. તેમાં સ્ટોક ટ્રેડિંગ, રોકાણ યોજનાઓ અને નકલી સરકારી યોજનાઓનો સમાવેશ થાય છે.

     કેવી રીતે ટાળવું ?  કોઈપણ અજાણ્યા કોલર પર તરત જ વિશ્વાસ ન કરો. તમારી અંગત માહિતી શેર કરવાનું ટાળો. ઓનલાઈન વ્યવહારો કરતી વખતે ડબલ સુરક્ષાનો ઉપયોગ કરો.

    સાયબર ફ્રોડની ઘટનાઓની તાત્કાલિક જાણ કરો. સાયબર ક્રાઈમનો આ વધતો ગ્રાફ માત્ર આર્થિક નુકસાન જ નથી કરી રહ્યો પરંતુ લોકોની સુરક્ષા અને વિશ્વાસને પણ અસર કરી રહ્યો છે. ડિજિટલ યુગમાં, તકેદારી અને જાગૃતિ એ આપણી સૌથી મોટી કવચ છે.