નવી દિલ્‍હી, તા.૧૫: નેશનલ સેમ્‍પલ સર્વેનો રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે આપણા દેશમાં ૬ થી ૧૮ વર્ષની વયના લગભગ ૨ ટકા બાળકો કયારેય શાળાએ ગયા નથી. બાળકો શાળાએ ન જવા પાછળનું સૌથી મોટું કારણ એ છે કે તેઓ પોતે ભણવા માંગતા નથી. આ ઉપરાંત આ સર્વેમાં એ વાત પણ સામે આવી છે કે દર ૧૦માંથી ૨ ભારતીય સાદા સરવાળા-બાદબાકી કરી શકતા નથી.નેશનલ સેમ્‍પલ સર્વેના રિપોર્ટમાં દર્શાવામા આવ્‍યું છે કે દેશની ૧૮ ટકા વસ્‍તીને લખતા કે વાચતા આવડતું નથી. ભારતનું બંધારણ તમામ બાળકોને શિક્ષણનો અધિકાર આપે છે. દરેક બાળકને મફત શિક્ષણ આપવાની જવાબદારી સરકારની છે. પણ જો બાળક જાતે જ ભણવા ન માંગતું હોય તો? કારણ કે એક સરકારી સર્વેમાં સામે આવ્‍યું છે કે ઘણા એવા બાળકો છે જેઓ એકલા ભણવા માંગતા નથી, તેથી તેઓ શાળાએ જતા નથી.

નેશનલ સેમ્‍પલ સર્વેનો રિપોર્ટ આવ્‍યો છે. આ સર્વેમાં બહાર આવ્‍યું છે કે ભારતમાં અંદાજે ૨ ટકા બાળકો એવા છે જે કયારેય શાળાએ ગયા નથી. કેરળ એકમાત્ર એવું રાજ્‍ય છે જ્‍યાં દરેક બાળક શાળાએ ગયું છે.

આ સર્વેમાં જે ચોંકાવનારી વાત સામે આવી છે તે એ છે કે શાળાએ ન જવા પાછળ આર્થિક તંગી મુખ્‍ય કારણ નથી. તેના બદલે, મોટાભાગના બાળકો શાળાએ જતા નથી કારણ કે તેઓ પોતે અભ્‍યાસ કરવા માંગતા નથી અથવા તેમના માતાપિતા તેમને ભણાવવા માંગતા નથી.

સર્વેમાં બહાર આવ્‍યું છે કે જે બાળકો શાળાએ નથી જતા તેમાંથી લગભગ ૧૭ ટકા બાળકો આર્થિક સંકડામણના કારણે શાળાએ જતા નથી, જ્‍યારે લગભગ ૨૪ ટકા બાળકો અભ્‍યાસ કરવા માંગતા ન હોવાથી શાળાએ જતા નથી. ૨૧ ટકા બાળકો શાળાથી દૂર છે કારણ કે તેમના માતા-પિતા ઇચ્‍છતા નથી કે તેઓ અભ્‍યાસ કરે. તે જ સમયે, ૧૩ ટકા બાળકો કોઈ બીમારી અથવા અપંગતાને કારણે શાળાએ જઈ શકયા નથી.

જ્‍યારે છેલ્લી વસ્‍તી ગણતરી ૨૦૧૧ માં હાથ ધરવામાં આવી હતી, ત્‍યારે તે બહાર આવ્‍યું હતું કે ભારતમાં ૭૮ કરોડ લોકો સાક્ષર છે. પરંતુ એ પણ બહાર આવ્‍યું કે આમાંથી ૪૦ કરોડ લોકો એવા છે જેઓ પોતાનું નામ બરાબર વાંચી અને લખી પણ શકતા નથી, એટલે કે સાક્ષર વસ્‍તીમાંથી અડધી સાક્ષર માત્ર નામથી જ સાક્ષર હતી.

નેશનલ સેમ્‍પલ સર્વેના રિપોર્ટમાં ખુલાસો થયો છે કે ૧૫ વર્ષથી વધુ ઉંમરના માત્ર ૮૧.૬% લોકો જ સાદું વાકય વાંચી કે લખી શકે છે. આનો અર્થ એ થયો કે હજુ પણ ૧૮% થી વધુ વસ્‍તી એવી છે જે રોજિંદા જીવનમાં એક લીટી પણ યોગ્‍ય રીતે વાંચી અને લખી શકતા નથી. જેઓ એક લીટી પણ યોગ્‍ય રીતે વાંચી અને લખી શકતા નથી તેમાં ૧૧.૭ ટકા પુરુષો અને ૨૫ ટકાથી વધુ મહિલાઓ છે.

ગામડાઓમાં તો સ્‍થિતિ વધુ ખરાબ છે. ગામડાઓમાં રહેતા ૨૨ ટકાથી વધુ લોકો લખતા-વાંચતા નથી. જ્‍યારે શહેરી વિસ્‍તારોમાં આવા લોકોની સંખ્‍યા લગભગ ૧૦ ટકા છે. મોટાભાગની શાળાઓ ગ્રામ્‍ય વિસ્‍તારોમાં છે ત્‍યારે આ સ્‍થિતિ છે. શિક્ષણ મંત્રાલયના જણાવ્‍યા અનુસાર, દેશભરમાં ૧૪.૮૯ લાખ શાળાઓ છે. તેમાંથી ૨.૫૪ લાખ શાળાઓ શહેરોમાં અને ૧૨.૩૪ લાખ શાળાઓ ગામડાઓમાં છે.

અન્‍ય આશ્‍ચર્યજનક આંકડા એ છે કે દર ૧૦ માંથી ૨ લોકો સાદા સરવાળા અને બાદબાકી પણ જાણતા નથી. સર્વે અનુસાર, માત્ર ૮૧.૨ ટકા લોકો જ સરવાળો અને બાદબાકી કેવી રીતે કરવો તે જાણે છે. આનો અર્થ એ થયો કે આશરે ૧૯ ટકા લોકોને સરવાળો અને બાદબાકી કેવી રીતે કરવી તે પણ ખબર નથી. તેમાંથી ૧૨ ટકા પુરુષો અને ૨૫ ટકાથી વધુ મહિલાઓ છે. તેનો અર્થ એ છે કે દર ૪ માંથી ૧ ભારતીય મહિલા સરવાળા અને બાદબાકી કરી શકતી નથી.

ગામડાઓ અને શહેરો વચ્‍ચેના આંકડામાં ઘણો તફાવત છે. ગામડાઓમાં રહેતા દર ૪ લોકોમાંથી ૧ અને શહેરોમાં રહેતા દર ૧૦માંથી ૧ વ્‍યક્‍તિ સાદા સરવાળા અને બાદબાકી કરી શકતા નથી. ગામડાઓમાં રહેતી ૩૦ ટકાથી વધુ મહિલાઓ અને શહેરોમાં રહેતી ૧૪ ટકા મહિલાઓ આ કરી શકતી નથી.

આ સર્વેમાં એ વાત પણ સામે આવી છે કે મોટાભાગના ભારતીયો વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીનો અભ્‍યાસ કરવાનું ટાળે છે. ૨૧ વર્ષથી વધુ ઉંમરના માત્ર ૩૪ ટકા લોકોએ વિજ્ઞાન અથવા ટેક્રોલોજીમાં ગ્રેજ્‍યુએશન કર્યું છે. વિજ્ઞાન કે ટેકનોલોજીમાં ગ્રેજ્‍યુએશન પૂર્ણ કરવામાં મહિલાઓ પુરુષો કરતાં પાછળ છે. આ કોર્સમાં માત્ર ૨૯ ટકા મહિલાઓ અને ૩૭ ટકા પુરૂષો તાાતક થયા છે.

આટલું જ નહીં, અત્‍યારે ભારતમાં ૨૫ ટકાથી વધુ એવા યુવાનો છે જે ન તો ભણી રહ્યા છે, ન કામ કરી રહ્યા છે, ન તો કોઈ પ્રકારની તાલીમ લઈ રહ્યા છે. આમાંથી ૪૪ ટકાથી વધુ મહિલાઓ છે.

સર્વેક્ષણ પહેલાના ત્રણ મહિના દરમિયાન, ૪૩ ટકાથી વધુ લોકો એવા હતા જેમણે ઈન્‍ટરનેટનો બિલકુલ ઉપયોગ કર્યો ન હતો. આ એવી સ્‍થિતિ છે જ્‍યારે લગભગ દરેકને ઇન્‍ટરનેટની ઍક્‍સેસ હોય છે.