લદ્દાખમાં હિંસક અથડામણ બાદ ભારતપ્રચીન સંબંધો પાટા પર આવે તેવી શકયતાઓ છે. આ માટે ભારત દ્વારા તમામ પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે. પૂર્વી લદ્દાખમાં સરહદ મુદ્દે, વિદેશ મંત્રી એસ જયશંકરે ગુરુવારે કહ્યું હતું કે સૈનિકો પાછા ખેંચવા સંબંધિત સમસ્‍યાઓ લગભગ ૭૫ ટકા હલ થઈ ગઈ છે પરંતુ સૌથી મોટો મુદ્દો સરહદ પર વધતું લશ્‍કરીકરણ છે. તેમણે સ્‍વિત્‍ઝરલેન્‍ડમાં થિંક ટેન્‍ક જિનીવા સેન્‍ટર ફોર સિકયુરિટી પોલિસીઁ સાથે સંવાદ સત્રમાં આ વાત કહી.

જયશંકરે કહ્યું કે જૂન ૨૦૨૦માં ગલવાન ખીણમાં હિંસક અથડામણોએ ભારતપ્રચીન સંબંધો પર એકંદર અસર કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે સરહદ પર હિંસા પછી કોઈ એવું ન કહી શકે કે અન્‍ય સંબંધો તેનાથી અછૂત છે. વિદેશ મંત્રીએ કહ્યું કે સમસ્‍યાનો ઉકેલ શોધવા માટે બંને પક્ષો વચ્‍ચે વાતચીત ચાલી રહી છે.

તેમણે કહ્યું, વાતચીત ચાલી રહી છે. અમે થોડી પ્રગતિ કરી છે. તમે લગભગ કહી શકો છો કે સૈનિકો પાછા ખેંચવા સંબંધિત લગભગ ૭૫ ટકા સમસ્‍યાઓ હલ થઈ ગઈ છે. આપણે હજુ પણ કેટલીક બાબતો કરવાની છે પરંતુ સૌથી મોટો મુદ્દો એ છે કે આપણે બંનેએ આપણી સેનાઓને એકબીજાની નજીક લાવી છે અને આ અર્થમાં સરહદનું લશ્‍કરીકરણ કરવામાં આવી રહ્યું છે.

વિદેશ મંત્રીએ કહ્યું, ૅઆનો સામનો કેવી રીતે કરવો? મને લાગે છે કે આપણે તેની સાથે વ્‍યવહાર કરવો પડશે. અથડામણ પછી, તેની અસર સમગ્ર સંબંધો પર પડી છે કારણ કે સરહદ પર હિંસા પછી, તમે એમ ન કહી શકો કે અન્‍ય સંબંધો તેનાથી અસ્‍પળશ્‍ય છે, તેમણે કહ્યું, અમે આશા રાખીએ છીએ કે જો સૈનિકો અને શાંતિના મુદ્દાનો ઉકેલ આવે પરત આવીશું, પછી અમે અન્‍ય શકયતાઓ પર વિચાર કરી શકીશું.

પૂર્વી લદ્દાખમાં કેટલાક ઘર્ષણ બિંદુઓ પર ભારતીય અને ચીની સૈનિકો વચ્‍ચે મડાગાંઠ ચાલુ છે, તેમ છતાં બંને પક્ષોએ વ્‍યાપક રાજદ્વારી અને લશ્‍કરી વાટાઘાટો પછી ઘણા વિસ્‍તારોમાંથી છૂટાછેડા પૂર્ણ કર્યા છે. ભારત સતત કહેતું આવ્‍યું છે કે જ્‍યાં સુધી સરહદી વિસ્‍તારોમાં શાંતિ નહીં થાય ત્‍યાં સુધી ચીન સાથે તેના સંબંધો સામાન્‍ય નહીં થઈ શકે.

ભારત-ચીન સંબંધોને જટિલ ગણાવતા જયશંકરે કહ્યું કે ૧૯૮૦ના દાયકાના અંત ભાગમાં બંને દેશો વચ્‍ચેના સંબંધો સામાન્‍ય હતા અને તેનો આધાર સરહદ પર શાંતિ હતી. તેમણે કહ્યું, સ્‍પષ્ટપણે સારા સંબંધોનો આધાર, સામાન્‍ય સંબંધો પણ એ છે કે સરહદ પર શાંતિ અને સંવાદિતા હોવી જોઈએ. ૧૯૮૮માં જ્‍યારે સ્‍થિતિ સારી થવા લાગી ત્‍યારે અમે અનેક સમજૂતીઓ કરી, જેનાથી સરહદ પર સ્‍થિરતા આવી.

 વિદેશ મંત્રીએ કહ્યું, ૨૦૨૦માં જે થયું તે કેટલાંક કારણોસર કેટલાક કરારોનું ઉલ્લંઘન હતું જે હજુ પણ સંપૂર્ણપણે નથી થયું. અમને સ્‍પષ્ટ; અમે આના પર અનુમાન લગાવી શકીએ છીએ. તેમણે કહ્યું, ચીને વાસ્‍તવમાં સરહદ પર વાસ્‍તવિક નિયંત્રણ રેખા પર ખૂબ મોટી સંખ્‍યામાં સૈનિકો તૈનાત કર્યા હતા અને સ્‍વાભાવિક રીતે જ અમે અમારા સૈનિકો પણ મોકલ્‍યા હતા. અમારા માટે આ ખૂબ જ મુશ્‍કેલ હતું કારણ કે અમે તે સમયે કોવિડ લોકડાઉન સમયગાળામાં હતા, જયશંકરે આ ઘટનાને ખૂબ જ ખતરનાક ગણાવી હતી.