તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
શેરબજાર-રિયલ્ટીનો પરપોટો ફૂટશે : ૨૦૦૮ કરતા પણ મોટા કડાકા જોવા મળશે
હેરી ડેન્ટ નામના ઈકોનોમિસ્ટ કહે છે કે ઈન્વેસ્ટરો કરોડો ડોલરની ખોટ સહન કરશે : માર્કેટમાં ૨૦૦૮ કરતા પણ મોટો ઘટાડો આવશે : ૨૦૨૫માં સાવ બદલાઈ જશે ભૂતકાળમાં તેમણે માર્કેટ વિશે જે આગાહીઓ કરી હતી તે સાચી સાબિત થઈ હતી
નવી દિલ્હી, તા.૧૧: દુનિયાભરના શેરબજારોમાં હાલમાં ઉત્સાહનું વાતાવરણ છે અને દોઢ દાયકા અગાઉ આવેલી મંદીને લોકો ભૂલી ગયા હોય તેવું લાગે છે. પરંતુ અમેરિકાના એક ટોચના ઈકોનોમિસ્ટે ચેતવણી આપી છે કે માર્કેટમાં ૨૦૦૮ કરતા પણ મોટો ઘટાડો આવશે. ૨૦૨૪માં જે સ્થિતિ છે તે ૨૦૨૫માં સાવ બદલાઈ જશે અને ઈન્વેસ્ટરો કરોડો ડોલરની ખોટ સહન કરશે એવું હેરી ડેન્ટ નામના ઈકોનોમિસ્ટ કહે છે.
હેરી ડેન્ટની વાતને એટલા માટે ગંભીરતાથી લેવામાં આવે છે કારણ કે ભૂતકાળમાં તેમણે માર્કેટ વિશે જે આગાહીઓ કરી હતી તે સાચી સાબિત થઈ હતી. હેરી કહે છે કે બધી જગ્યાએ અત્યારે બબલ એટલે કે પરપોટાની સ્થિતિ છે અને તે ફૂટશે ત્યારે તળિયું પણ નહીં મળે. તેમણે ચોખ્ખી ચેતવણી આપી છે કે મહામંદી કરતા પણ મોટો ક્રેશ આવી શકે છે.
તેઓ કહે છે કે ૧૯૨૫થી ૧૯૨૯ સુધી દુનિયાના બજારમાં એક નેચરલ બબલ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ હતી. તેની પાછળ કોઈ સ્ટીમ્યુલસ ન હતું. પરંતુ હવે જે આવશે તે નવું હશે અને અલગ હશે. તેના જેવું અગાઉ કયારેય નથી બન્યું. તમને હેંગઓવર હોય તો તેમાંથી રાહત માટે તમે શું કરો છો. તમે વધુ ડ્રિંક લેવા લાગો છો. અત્યારે પણ એવું જ થઈ રહ્યું છે. ઈકોનોમીમાં તમે સતત મૂડી ઠાલવતા રહો તેના કારણે લાંબા ગાળા સુધી તંત્ર તો ચાલતું રહેશે. પરંતુ આ પરપોટો ફૂટે ત્યારે શું થાય છે તે જોવાનું રહે છે.
હાર્વર્ડ બિઝનેસ સ્કૂલ સાથે સંકળાયેલા ઈકોનોમિસ્ટ હેરી ડેન્ટ કહે છે કે કોઈ પણ માર્કેટમાં મોટા ભાગના બબલ પાંચથી છ વર્ષ સુધી ટકે છે. પરંતુ અત્યારે બજારમાં જે પરપોટો સર્જાયો છે તે ૧૪ વર્ષથી મોટો થતો જ જાય છે. તેથી હવે જ્યારે તે તૂટશે ત્યારે ૨૦૦૮ કરતા પણ મોટો કડાકો હશે. ૨૦૦૭-૦૮ની નાણાકીય કટોકટી વખતે મોટી બેન્કો તૂટી પડી હતી અને નાણાકીય તંત્ર હચમચી ગયું હતું. આ વખતે તેનાથી પણ મોટી ઉથલપાથલ થઈ શકે છે.
હેરી ડેન્ટે ચેતવણી આપી છે કે એસ એન્ડ પી ઈન્ડેક્સ તેની ટોપ પરથી ૮૬ ટકા ઘટી શકે છે અને નાસ્ડેકમાં ૯૨ ટકા ઘટાડો થઈ શકે. એનવીડિયા જેવી કંપનીના ભાવમાં ૯૮ ટકાનો ઘટાડો થઈ શકે છે. ડેન્ટ કહે છે કે રોકાણકારોને આ અસર આગામી વર્ષની શરૂઆતમાં અથવા મધ્યમાં જ દેખાવા લાગશે. તેઓ કહે છે હાઉસિંગ માર્કેટના કારણે એક મોટો પરપોટો થયો છે અને તે પણ ફૂટવાનો જ છે. તેમના કહેવા પ્રમાણે આ પરપોટો આટલો મોટો થયો તેના માટે અમેરિકન સરકાર જ જવાબદાર છે. અમેરિકાએ બબલને આટલું મોટું થવા દેવાની જરૂર ન હતી. ઈકોનોમી સારું પરફોર્મન્સ કરે તે માટે તેને કળત્રિમ ડ્રગ અપાતું હોય તેવી સ્થિતિ છે. માનવીનું જીવન હોય કે ઈતિહાસ હોય આપણે હંમેશા જોયું છે કે અતિની ગતિ નથી હોતી.
હેરી ડેન્ટની ચેતવણીને સિરિયસ રીતે લેવી જરૂરી છે કારણ કે ભૂતકાળમાં તેમણે જે આગાહી કરી હતી તે સાચી થઈ છે. ૧૯૮૯માં તેમણે જાપાનીઝ એસેટ બબલ ફૂટશે તેવી આગાહી કરી હતી તે સાચી સાબિત થઈ હતી. ત્યાર પછી ૨૦૦૦માં ડોટ કોમનો પરપોટો પણ ફૂટયો હતો. તેઓ ઘણા બધા ફેક્ટરને ધ્યાનમાં રાખીને આગાહી કરે છે જેમાં ડેમોગ્રાફિક ટ્રેન્ડસ, ઈકોનોમિક સાઈકલ અને માર્કેટ એનાલિસિસને ધ્યાનમાં રાખવામાં આવે છે અને પછી બજાર માટે આગાહી કરવામાં આવે છે.
હેરી ડેન્ટ આવી ચિંતાજનક આગાહી કરે ત્યારે અમેરિકન બજારો વધતા જાય છે. ટેકનોલોજી સ્ટોક્સ ધરાવતો ઈન્ડેક્સ નાસ્ડેક મે મહિનામાં ૬.૯ ટકા વધ્યો હતો જ્યારે એસ એન્ડ પી ૫૦૦ ઈન્ડેક્સમાં એક મહિનામાં ૪.૮ ટકાનો વધારો થયો હતો. મે મહિનામાં ડાઉ જોન્સ પમ બે ટકા કરતા વધુ વધ્યો હતો. લગભગ બે અઠવાડિયા અગાઉ ટેકનોલોજી અને એઆઈના ક્ષેત્રમાં કામ કરતી એનવીડિયાએ એકની સામે ૧૦ શેરના સ્પ્લિટની જાહેરાત કરરી હતી જેના કારણે ત્રણ દિવસમાં શેરનો ભાવ વધીને ૧૦૦૦ ડોલરની ઉપર જતો રહ્યો હતો.
હવે ડેન્ટ કહે છે કે આ લેવલ શકય જ નથી. તેમના માનવા પ્રમાણે તમામ મોટા ઈન્ડેક્સમાં એવો કડાકો આવશે કે તેની વેલ્યૂ ૯૫ ટકાથી લઈને ૯૦ ટકા સુધી ઘટી જશે. રિયલ એસ્ટેટ માર્કેટને તેઓ આ બબલ માટે જવાબદાર ગણે છે અને કહે છે કે લોકો મકાનોના ભાવ વધશે તેમ માનીને બેફામ -ોપર્ટી ખરીદે છે પરંતુ હકીકતમાં આ ભાવ સપોર્ટ કરી શકાય તેમ નથી.
તેઓ કહે છે ઇતિહાસમાં અગાઉ કયારેય લોકોએ માત્ર અટકળોના આધારે બીજું કે ત્રીજું મકાન ખરીદ્યું હોય તેવું નથી બન્યું. ચીન અને જાપાન જેવા દેશોમાં માર્કેટના ક્રેશની ધારણા કરીને ખાલી મકાનો ખરીદે છે, પરંતુ તે પણ નુકસાનને નહીં બચાવી શકે. અત્યારે મકાન ખરીદશો તો તેના ભાવ ઈતિહાસમાં સૌથી વધારે હશે અને પછી તમારે ૧૪-૧૫ વર્ષ સુધી રડતા રહેવાનું છે. ૨૦૦૮થી ૨૦૨૨ વચ્ચે ૨૭ ટ્રિલિયન ડોલરનું સ્ટીમ્યુલસ અપાયું ન હોત તો આ ભાવ પણ આવવાનો ન હતો. તેઓ કહે છે કે સેન્ટ્રલ બેન્કો આ સ્થિતિ માટે જવાબદાર છે કારણ કે તેઓ બેફામ નાણાં છાપે છે અને બજારને કળત્રિમ રીતે ઉંચકે છે.
(4:16 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
