નવી દિલ્‍હી તા.૪: MSME (માઈક્રો, સ્‍મોલ અને મીડિયમ એન્‍ટરપ્રાઈઝ) ક્ષેત્રને દેશના અર્થતંત્ર અને રોજગાર સર્જનમાં મહત્‍વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવતું માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને મેન્‍યુફેક્‍ચરિંગ MSMEs ઔદ્યોગિક વિકાસનો આધાર છે, જે લાખો લોકોને રોજગારી આપે છે. જોકે, એક નવા રિપોર્ટમાં આ ક્ષેત્ર અંગે ચિતા વ્‍યક્‍ત કરવામાં આવી છે. ટ્રાન્‍સયુનિયન CIBIL અને SIDBI ના સંયુક્‍ત રિપોર્ટ અનુસાર, મેન્‍યુફેક્‍ચરિગ MSMEs માટે ક્રેડિટ ગ્રોથ છેલ્‍લા ત્રણ વર્ષમાં સૌથી ધીમો રહ્યો છે. રિપોર્ટ અનુસાર, સરકારના સતત પ્રયાસો છતાં, આ ક્ષેત્રમાં લોન ગ્રોથ માત્ર ૧૩% રહ્યો છે, જ્‍યારે અન્‍ય ક્ષેત્રોમાં ઝડપી વૃદ્ધિ જોવા મળી છે.

રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં, મેન્‍યુફેક્‍ચરિગ MSMEsનું કુલ બાકી દેવું વધીને રૂા. ૧૫.૩ લાખ કરોડ થશે. આ વૃદ્ધિ સકારાત્‍મક હોવા છતાં, વેપાર ક્ષેત્રને લોન ૧૬% ના દરે અને વ્‍યાવસાયિક અને અન્‍ય સેવા ક્ષેત્રને ૧૭% ના દરે વધી છે, જેનો અર્થ એ છે કે બેંકો અને નાણાકીય સંસ્‍થાઓ ઉત્‍પાદન કરતાં અન્‍ય ક્ષેત્રોને પ્રાથમિકતા આપી રહી છે.

રિપોર્ટનો બીજો મહત્‍વપૂર્ણ તારણો એ છે કે દેશમાં નોંધાયેલા MSMEsમાંથી માત્ર ૪૧% લોકોએ અત્‍યાર સુધી ઔપચારિક લોન મેળવી છે. આનો અર્થ એ થયો કે દર ૧૦ માંથી લગભગ ૬ MSMEs હજુ પણ બેંકિગ સિસ્‍ટમમાંથી ક્રેડિટ મેળવી શકતા નથી. નિષ્‍ણાતો માને છે કે આ નાના વ્‍યવસાયોને સરળ અને સસ્‍તું ધિરાણ પૂરું પાડવાથી રોજગાર અને આર્થિક વૃદ્ધિ બંનેમાં વધારો થઈ શકે છે.

cnbctv૧૮ અનુસાર, રિપોર્ટમાં એમ પણ જણાવાયું છે કે બેંકો નવા ગ્રાહકો પ્રત્‍યે પહેલા કરતાં વધુ સાવધ બની છે. NTC (ન્‍યૂ-ટુ-ક્રેડિટ) ગ્રાહકોનો હિસ્‍સો, એટલે કે, પહેલી વાર લોન લેનારાઓનો હિસ્‍સો, FY23 માં ૫૨% થી ઘટીને જ્‍ળ્‍૨૬ માં ૪૨% થયો છે. આ સ્‍પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે બેંકો નવા વ્‍યવસાયોને ધિરાણ આપવામાં વધુ સાવધાની રાખી રહી છે.

રસપ્રદ વાત એ છે કે, ઉત્‍પાદન ક્ષેત્રમાં સંપત્તિની ગુણવત્તા વેપાર ક્ષેત્ર કરતાં સારી હતી. રિપોર્ટ મુજબ, મેન્‍યુફેક્‍ચરિંગ સેક્‍ટરમાં ૯૦ દિવસથી વધુ સમય માટે નોન-પર્ફોર્મિગ એસેટ્‍સ (NPA) ધરાવતા ખાતાઓમાં ૦.૫૫%નો ઘટાડો થયો છે, જ્‍યારે ટ્રેડ સેક્‍ટરમાં ૦.૪૧%નો ઘટાડો જોવા મળ્‍યો છે. આમ છતાં, બેંકોએ મેન્‍યુફેક્‍ચરિગ કરતાં ટ્રેડ સેક્‍ટરને વધુ ધિરાણ આપવાનું ચાલુ રાખ્‍યું છે.

રિપોર્ટ મુજબ, મેન્‍યુફેક્‍ચરિગ MSMEs ને આપવામાં આવતી કુલ લોનના ૫૦% થી વધુ ટેક્‍સટાઇલ, એન્‍જિનિયરિગ અને ફૂડ પ્રોસેસિગ ઉદ્યોગોમાં કેન્‍દ્રિત છે. મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત અને તમિલનાડુ એવા રાજ્‍યો છે જ્‍યાં મેન્‍યુફેક્‍ચરિગ સેક્‍ટરને સૌથી વધુ ધિરાણ આપવામાં આવે છે.

જોકે, રિપોર્ટમાં કેટલાક જોખમો પણ દર્શાવવામાં આવ્‍યા છે. અસુરક્ષિત વ્‍યવસાય લોન માટે ડિફોલ્‍ટ રેટ વધીને ૭.૨% થયો છે, જે છેલ્‍લા ત્રણ વર્ષમાં ૨.૭૪% નો વધારો દર્શાવે છે. દરમિયાન, રૂા. ૨ લાખથી રૂા.૧૦ લાખ સુધીની MSME લોન માટે ડિફોલ્‍ટ રેટ પણ વધીને ૫.૬% થયો છે. આનાથી બેંકોમાં ચિંતા વધી છે, જેના કારણે તેઓ નવી લોન આપવામાં વધુ સાવધ રહે છે.

ટ્રાન્‍સયુનિયન CIBIL ના મેનેજિગ ડિરેક્‍ટર અને CEO ભાવેશ જૈન કહે છે કે MSME ક્ષેત્રને મજબૂત બનાવવા માટે, બધા હિસ્‍સેદારોએ સાથે મળીને કામ કરવું જોઈએ જેથી નાના અને નવા વ્‍યવસાયોની જરૂરિયાતોને સરળ, ઝડપી અને અનુરૂપ વાતાવરણ બનાવી શકાય.

અહેવાલ સૂચવે છે કે ભારતના ઉત્‍પાદન MSME ક્ષેત્રમાં અપાર સંભાવનાઓ છે, પરંતુ ક્રેડિટની મર્યાદિત પહોંચ તેનો સૌથી મોટો પડકાર છે. જો સરકાર, બેંકો અને નાણાકીય સંસ્‍થાઓ આ અંતરને દૂર કરવા માટે સાથે મળીને કામ કરે છે, તો આ ક્ષેત્ર માત્ર નવી રોજગારીની તકો જ નહીં પરંતુ દેશના આર્થિક વિકાસ દરને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જવામાં પણ મુખ્‍ય ભૂમિકા ભજવી શકે છે