નવી દિલ્‍હી, તા.૧૫: લાંબા સમયથી, ઘરો, જમીન અને સોનું ભારતીય પરિવારો માટે સૌથી વધુ પસંદગીના રોકાણના માર્ગો રહ્યા છે. ઘર ખરીદવું એ ફક્‍ત જીવનનિર્વાહ માટે જરૂરીયાત જ નહીં, પણ ભવિષ્‍ય માટે સંપત્તિ બનાવવાનું સાધન પણ માનવામાં આવે છે. પરંતુ આ ચિત્ર ધીમે ધીમે બદલાઈ રહ્યું છે. ભારતીય પરિવારો તેમની સંપત્તિનો મોટો હિસ્‍સો શેર, મ્‍યુચ્‍યુઅલ ફંડ અને અન્‍ય નાણાકીય વિકલ્‍પોમાં વધુને વધુ રોકાણ કરી રહ્યા છે.

ફ્રેન્‍કલિન ટેમ્‍પલટનના ભારતમાં બચતનું નાણાકીયકરણૅ અહેવાલ મુજબ, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫માં, ભારતીય પરિવારોની કુલ સંપત્તિનો આશરે ૫૭% રિયલ એસ્‍ટેટમાં હતો. વધુમાં, આશરે ૧૧% સંપત્તિ સોનામાં હતી. આનો અર્થ એ થયો કે, સંયુક્‍ત રીતે, ભારતીય પરિવારોની આશરે ૬૮% સંપત્તિ ઘરો, જમીન અને સોના જેવા રોકાણોમાં રહે છે.

રિપોર્ટમાં દર્શાવેલ ડેટા સૂચવે છે કે આ પરિવર્તન શરૂ થઈ ગયું છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૬-૧૭ માં, ભારતીય પરિવારોની કુલ સંપત્તિમાં રિયલ એસ્‍ટેટનો હિસ્‍સો આશરે ૬૭% હતો. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ સુધીમાં, આ ઘટીને ૫૭ર% થઈ ગયો, જે લગભગ આઠ વર્ષમાં ૧૦ ટકાનો ઘટાડો દર્શાવે છે.

તેનાથી વિપરીત, ઇક્‍વિટી અને મ્‍યુચ્‍યુઅલ ફંડનો હિસ્‍સો વધ્‍યો છે. રિપોર્ટના ચાર્ટ મુજબ, ઘરોની કુલ સંપત્તિમાં ઇક્‍વિટી અને મ્‍યુચ્‍યુઅલ ફંડનો હિસ્‍સો નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૬-૧૭ માં આશરે ૪% થી વધીને ૨૦૨૪-૨૫ માં આશરે ૮% થયો છે, જે હિસ્‍સો લગભગ બમણો થવાનું પ્રતિનિધિત્‍વ કરે છે.

રિપોર્ટનો અંદાજ છે કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૩૪-૩૫ સુધીમાં, ભારતીય પરિવારોની સંપત્તિમાં રિયલ એસ્‍ટેટનો હિસ્‍સો વધુ ઘટીને આશરે ૫૪% થઈ શકે છે, જ્‍યારે ઇક્‍વિટી અને મ્‍યુચ્‍યુઅલ ફંડનો હિસ્‍સો આશરે ૧૨% થઈ શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે શેર અને મ્‍યુચ્‍યુઅલ ફંડ્‍સ આજે કરતાં ઘરગથ્‍થુ સંપત્તિમાં ઘણો મોટો હિસ્‍સો રોકી શકે છે.

જોકે, આનો અર્થ એ નથી કે ભારતીયો ઘર, જમીન અથવા સોનાથી સંપૂર્ણપણે દૂર થઈ રહ્યા છે. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ભારતીય ઘરગથ્‍થુ બેલેન્‍સ શીટ્‍સ હજુ પણ વિકસિત દેશોની તુલનામાં જમીન અને મિલકત જેવી સંપત્તિ પર ખૂબ આધાર રાખે છે. સમય જતાં નાણાકીય વિકલ્‍પોનો હિસ્‍સો વધારવા માટે અવકાશ છે.

આ પરિવર્તનનું બીજું પ્રતિબિંબ શેરબજારમાં દેખાય છે. અહેવાલ મુજબ, ભારતીય ઘરગથ્‍થુઓની કુલ સંપત્તિમાં ઇક્‍વિટીનો હિસ્‍સો છેલ્લા દાયકામાં ૨.૩ ગણો વધ્‍યો છે. માર્ચ ૨૦૧૫ માં આશરે ૨.૯% થી, તે માર્ચ ૨૦૨૫ માં આશરે ૬.૬% સુધી પહોંચ્‍યો.

આ હોવા છતાં, ભારત હજુ પણ અન્‍ય ઘણા દેશો કરતા નોંધપાત્ર રીતે પાછળ છે. ભારતીય ઘરગથ્‍થુઓની કુલ સંપત્તિમાં ઇક્‍વિટીનો હિસ્‍સો આશરે ૭% છે, જે યુનાઇટેડ સ્‍ટેટ્‍સમાં ૨૬%, તાઇવાનમાં ૧૭%, યુરોઝોનમાં ૧૨% અને જાપાનમાં ૧૧% છે.

મ્‍યુચ્‍યુઅલ ફંડ ઉદ્યોગમાં વધતો જતો પ્રવાહ પણ આ પરિવર્તન તરફ ઈશારો કરે છે. જુલાઈ ૨૦૨૧ માં, ભારતીય મ્‍યુચ્‍યુઅલ ફંડ ઉદ્યોગનો AUM આશરે રૂ.૩૫.૩૨ લાખ કરોડ હતો. જુલાઈ ૨૦૨૬ સુધીમાં, તે વધીને રૂ.૮૫.૭૬ લાખ કરોડ થયો હતો. આનો અર્થ એ થયો કે તે પાંચ વર્ષમાં બમણાથી વધુ થઈ ગયો છે. આ સમયગાળા દરમિયાન, તેની સરેરાશ વાર્ષિક વળદ્ધિ આશરે ૧૯% હતી.

આ પરિવર્તનમાં SIP પણ મુખ્‍ય ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે. જુલાઈ ૨૦૨૬ માં, SIP દ્વારા માસિક પ્રવાહ રૂ.૩૧,૯૬૧ કરોડ સુધી પહોંચ્‍યો. અહેવાલો અનુસાર, SIP એ લોકોને કયારેક કયારેક રોકાણ કરવાને બદલે નિયમિત રોકાણ કરવા માટે પ્રોત્‍સાહિત કર્યા છે.

જો ભારતીય પરિવારો આગામી વર્ષોમાં તેમની બચતનો મોટો હિસ્‍સો નાણાકીય વિકલ્‍પોમાં રોકાણ કરે છે, તો તેની અસર ફક્‍ત મ્‍યુચ્‍યુઅલ ફંડ સુધી મર્યાદિત રહેશે નહીં. અહેવાલ મુજબ, આ પરિવર્તન મ્‍યુચ્‍યુઅલ ફંડ, વીમા, પેન્‍શન, ડાયરેક્‍ટ ઇક્‍વિટી રોકાણ અને અન્‍ય મેનેજ્‍ડ રોકાણ વિકલ્‍પોમાં સ્‍પષ્ટ છે. આનાથી એસેટ મેનેજમેન્‍ટ, વીમા, પેન્‍શન અને અન્‍ય રોકાણ સંબંધિત નાણાકીય કંપનીઓને લાંબા ગાળે તેમના વ્‍યવસાયને વધારવાની તક મળી શકે છે