નવી દિલ્‍હી તા.૩: દેશભરમાં ફઝભ્‍લ્‍ કાયદા હેઠળ આશરે ૩.૯૬ લાખ ડ્રગ સંબંધિત કેસ પેન્‍ડિંગ છે. આને ધ્‍યાનમાં રાખીને કેન્‍દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયે તમામ રાજ્‍યો અને કેન્‍દ્રશાસિત પ્રદેશોને ખાસ NDPS કોર્ટ સ્‍થાપવાનો નિર્દેશ આપ્‍યો છે. એક બેઠકમાં મંત્રાલયને જાણ કરવામાં આવ્‍યા બાદ આ નિર્દેશ જારી કરવામાં આવ્‍યો હતો કે ૨૨ રાજ્‍યોએ હજુ સુધી ખાસ NDPS કોર્ટ સ્‍થાપી નથી.

છેલ્‍લા છ મહિનામાં, ગૃહ મંત્રાલયે રાજ્‍યો અને કેન્‍દ્રશાસિત પ્રદેશોના મુખ્‍ય સચિવો અને ગૃહ સચિવો સાથે પેન્‍ડિંગ કેસોના નિકાલને ઝડપી બનાવવા માટે ઘણી બેઠકો યોજી છે.

ગયા મહિને યોજાયેલી એક બેઠકમાં જાણવા મળ્‍યું હતું કે પંજાબમાં NDPS કાયદા હેઠળ આશરે ૬૦,૦૦૦ પેન્‍ડિંગ કેસ છે, છતાં એક પણ ખાસ NDPS કોર્ટ નથી. સૂત્રોના જણાવ્‍યા અનુસાર, ગૃહ મંત્રાલયે લુધિયાણા, જલંધર, અમૃતસર, તરનતારન અને સંગરુરમાં પાંચ ખાસ NDPS કોર્ટ સ્‍થાપવાનું સૂચન કર્યું હતું.

તેમજ, કેરળમાં માત્ર બે ખાસ કોર્ટ હોવા છતાં, લગભગ ૫૦,૦૦૦ પેન્‍ડિંગ કેસ છે. મંત્રાલયે રાજ્‍યમાં કુલ નવ ખાસ કોર્ટ સ્‍થાપવાની ભલામણ કરી છે. ઓડિશામાં આશરે ૧૭,૦૦૦ કેસ પેન્‍ડિંગ છે. રાજ્‍યના અધિકારીઓએ બેઠકમાં જણાવ્‍યું હતું કે આ વર્ષે આઠ ખાસ NDPS કોર્ટની સ્‍થાપના કરવામાં આવશે અને ૨૦૨૭-૨૮ સુધીમાં સાત વધુ કાર્યરત થશે.

બેઠકમાં, નાર્કોટિક્‍સ કંટ્રોલ બ્‍યુરો (NCB) એ ખાસ NDPS કોર્ટ અને NDPS કેસોની સુનાવણી ઝડપી બનાવવાના પગલાં અંગે રજૂઆત કરી. સૂત્રોના જણાવ્‍યા અનુસાર, NCB એ જણાવ્‍યું હતું કે હાલમાં, દેશભરમાં ફક્‍ત ૬૫ ખાસ NDPS કોર્ટ કાર્યરત છે, જે ફક્‍ત NDPS કાયદા હેઠળના કેસોનું સંચાલન કરે છે.

બેઠકમાં એ પણ નોંધવામાં આવ્‍યું હતું કે સુપ્રીમ કોર્ટ ડ્રગ સંબંધિત ટ્રાયલ્‍સમાં વિલંબ અંગે ચિતિત છે. અધિકારીઓએ નોંધ્‍યું હતું કે સંગઠિત ડ્રગ ગુનાના કેસોમાં ઘણીવાર બહુવિધ આરોપીઓ, સાક્ષીઓ અને વકીલોનો સમાવેશ થાય છે, જે જુબાની અને ઉલટતપાસ પ્રક્રિયાને લંબાવતા હોય છે. તેથી, નિયમિત અદાલતો પર બોજ વધારવાને બદલે વધારાની વિશેષ અદાલતોની જરૂર છે.

બેઠકમાં, બધા રાજ્‍યો અને કેન્‍દ્રશાસિત પ્રદેશોને સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશો અનુસાર ખાસ NDPS કોર્ટની સ્‍થાપનાની સ્‍થિતિ અંગે ગૃહ મંત્રાલયને અહેવાલ સુપરત કરવા કહેવામાં આવ્‍યું હતું.

સૂત્રોના જણાવ્‍યા અનુસાર, ગૃહ મંત્રાલય અને NCB ના અધિકારીઓને NDPS કેસોની ઊંચી સંખ્‍યા ધરાવતા રાજ્‍યોના હાઇકોર્ટ રજિસ્‍ટ્રાર સાથે બેઠકો યોજવાનો પણ નિર્દેશ આપવામાં આવ્‍યો છે.

એક અધિકારીના જણાવ્‍યા મુજબ, ૨૦૦૪ થી ૨૦૧૪ દરમિયાન, દેશમાં ૧.૭૩ લાખ NDPS કેસ નોંધાયા હતા, જેના પરિણામે આશરે ૧.૯૫ લાખ લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. ૨૦૧૪ થી ૨૦૨૬ દરમિયાન, આ સંખ્‍યા ઝડપથી વધીને ૮.૭૫ લાખ કેસ અને આશરે ૧૦.૯૭ લાખ ધરપકડ થઈ હતી.

તમિલનાડુમાં અંદાજે ૧૫,૦૦૦ પેન્‍ડિંગ કેસ છે, જ્‍યારે ફક્‍ત પાંચ ખાસ NDPS કોર્ટ છે. રાજ્‍ય સરકારે છ વધુ ખાસ કોર્ટની સ્‍થાપનાનો પ્રસ્‍તાવ મૂક્‍યો છે. કર્ણાટકમાં પણ અંદાજે ૧૫,૦૦૦ પેન્‍ડિંગ કેસ છે, જેમાં ત્રણ ખાસ કોર્ટ છે. ગૃહ મંત્રાલયે રાજ્‍યને વધુ કોર્ટની સ્‍થાપના કરવાની સલાહ આપી છે.

મધ્‍યપ્રદેશમાં, અંદાજે ૧૪,૦૦૦ કેસ પેન્‍ડિંગ છે, પરંતુ કોઈ સમર્પિત NDPS કોર્ટ નથી. મંત્રાલયે ઇન્‍દોર, ભોપાલ, નીમચ, મંદસૌર, રેવા અને સિગરૌલીમાં છ વિશેષ અદાલતો સ્‍થાપવાનો નિર્દેશ આપ્‍યો છે.

આ દરમિયાન, પﾍમિ બંગાળમાં આશરે ૧૧,૦૦૦ કેસ પેન્‍ડિંગ છે, અને ડ્રગ સંબંધિત કેસ માટે કોઈ સમર્પિત કોર્ટ નથી. ગૃહ મંત્રાલયે કોલકાતા, હાવડા, પૂર્વ બર્દવાન, બારાસત અને બહેરામપુર સહિત વિવિધ સ્‍થળોએ છ સમર્પિત NDPS કોર્ટ સ્‍થાપવાનું સૂચન કર્યું છે.

હિમાચલ પ્રદેશમાં પણ આશરે ૧૧,૦૦૦ NDPS કેસ પેન્‍ડિંગ છે, પરંતુ કોઈ સમર્પિત કોર્ટ નથી. સૂત્રોના જણાવ્‍યા અનુસાર, રાજ્‍ય સરકારે પાંચ સમર્પિત NDPS કોર્ટ સ્‍થાપવાનો પ્રસ્‍તાવ મૂક્‍યો હતો, પરંતુ તેને હજુ સુધી હાઇકોર્ટની મંજૂરી મળી નથી. ગૃહ મંત્રાલયે રાજ્‍ય સરકારને આ દરખાસ્‍ત હાઇકોર્ટમાં ફરીથી રજૂ કરવા જણાવ્‍યું છે.

જૂનમાં યોજાયેલી નાર્કો-કોઓર્ડિનેશન સેન્‍ટર (NCORD) ની ૧૦મી ઉચ્‍ચ-સ્‍તરીય બેઠકમાં, કેન્‍દ્રીય ગૃહ પ્રધાન અમિત શાહે જણાવ્‍યું હતું કે ભારત ભૌગોલિક રીતે ડેથ ટ્રાયેંગલ અને ડેથ ક્રેસેન્‍ટ વચ્‍ચે સ્‍થિત છે. પરિણામે, ડ્રગની હેરફેર દેશ માટે એક મહત્‍વપૂર્ણ પડકાર ઉભો કરે છે.

તેમણે જણાવ્‍યું હતું કે ડ્રગ હેરફેર કરનારાઓ આધુનિક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે, જેના કારણે તેમનો સામનો કરવો વધુ મુશ્‍કેલ બની રહ્યો છે. ડ્રગ હેરફેરની સાથે, સંગઠિત ગુના, નાર્કો-ટેરર ફંડિગ અને સરહદ પારના આતંકવાદી નેટવર્કને નાણાકીય સહાય જેવા પડકારો પણ વધ્‍યા છે. આ સમસ્‍યા હવે એક મોટા નાર્કો-ટેરરિઝમ નેટવર્કમાં વિકસિત થઈ છે.

અમિત શાહે જણાવ્‍યું હતું કે દેશની આંતરિક સુરક્ષા, અર્થતંત્ર અને તેના યુવાનોના ભવિષ્‍યનું રક્ષણ કરવા માટે, આ ડ્રગના ખતરાનો સંપૂર્ણ રીતે સામનો કરવો જરૂરી છે