નવી દિલ્હી:
આજના ડિજિટલ અને અત્યાધુનિક યુગમાં જ્યાં દેશની અંદર એક ક્લિક પર પળવારમાં ઓનલાઇન નાણાં ટ્રાન્સફર થઈ જાય છે, ત્યાં ક્રોસ-બોર્ડર પેમેન્ટ્સ એટલે કે એક દેશમાંથી બીજા દેશમાં પૈસા મોકલવામાં આજે પણ કેમ દિવસોનો સમય લાગી જાય છે? આ એક એવો સવાલ છે જે વિદેશમાં પૈસા મોકલતા લાખો વ્યાપારીઓ, વિદ્યાર્થીઓ અને પરિવારોને સતત મૂંઝવતો રહે છે. ઇન્ટરનેશનલ ફાયનાન્સિયલ સિસ્ટમ પર કરાયેલા ગહન વિશ્લેષણમાંથી એ બહાર આવ્યું છે કે, ગ્લોબલ મની ટ્રાન્સફરની પ્રક્રિયા પાછળ કામ કરતી જટિલ બેંકિંગ વ્યવસ્થા અને વિવિધ દેશોના કાયદાકીય નિયમો આ વિલંબ માટે મુખ્યત્વે જવાબદાર છે.

કોરેસ્પોન્ડન્ટ બેંકિંગ નેટવર્કની લાંબી અને ગુપ્ત સાંકળ:
જ્યારે તમે ભારતમાંથી અમેરિકા કે યુરોપના કોઈ દેશમાં નાણાં મોકલો છો, ત્યારે તે પૈસા સીધા ટાર્ગેટ બેંક ખાતામાં પહોંચતા નથી. મોટાભાગની આંતરરાષ્ટ્રીય બેંકો એકબીજા સાથે સીધી જોડાયેલી હોતી નથી. આથી, પૈસા મોકલવા માટે 'કોરેસ્પોન્ડન્ટ બેંકિંગ નેટવર્ક' (Correspondent Banking Network) નો ઉપયોગ કરવો પડે છે. આ વ્યવસ્થામાં નાણાં તમારા ખાતામાંથી નીકળીને વચગાળાની ત્રીજી કે ચોથી બેંકના લેયર્સમાંથી પસાર થઈને અંતે ગ્રાહકના ખાતામાં જમા થાય છે. આ દરેક વચગાળાની બેંક પોતાની રીતે પ્રોસેસિંગ કરે છે, જેના કારણે આખી પ્રક્રિયામાં ઘણો સમય વીતી જાય છે.

ટાઇમ ઝોનનો તફાવત અને બેંકિંગ કામકાજના કલાકોનો મોટો અવરોધ:
ક્રોસ-બોર્ડર પેમેન્ટ્સ મોડા થવા પાછળનું બીજું એક ભૌગોલિક અને વ્યાવહારિક કારણ જુદા-જુદા દેશો વચ્ચેનો ટાઇમ ઝોન (Time Zone) નો તફાવત છે. ઉદાહરણ તરીકે, જ્યારે ભારતમાં બેંકો ખુલ્લી હોય અને કામકાજ ચાલતું હોય, ત્યારે અમેરિકામાં રાત હોય છે અને ત્યાં બેંકો બંધ હોય છે. આ જ રીતે, જો તમે શુક્રવારે સાંજે પૈસા મોકલો, તો શનિ-રવિની સાપ્તાહિક રજાઓના કારણે ટ્રાન્ઝેક્શન સીધું સોમવારે જ પ્રોસેસ થાય છે. આ સમયના તફાવતના કારણે સેટલમેન્ટ સાઈકલ આપોઆપ લંબાઈ જાય છે અને ગ્રાહકે રાહ જોવી પડે છે.

એન્ટી-મની લોન્ડરિંગ (AML) અને કડક કમ્પ્લાયન્સ વેરિફિકેશન:
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આતંકી ફંડિંગ અને કાળા નાણાંની હેરફેરને રોકવા માટે વૈશ્વિક સ્તરે અત્યંત કડક નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે. દરેક ક્રોસ-બોર્ડર ટ્રાન્ઝેક્શનને એન્ટી-મની લોન્ડરિંગ (AML) અને નો યોર કસ્ટમર (KYC) ની કડક સુરક્ષા તપાસમાંથી પસાર થવું પડે છે. બેંકો દ્વારા મોકલનાર અને મેળવનાર વ્યક્તિની પ્રોફાઇલ, નાણાંનો સ્ત્રોત અને મોકલવાનો હેતુ વગેરે તમામ બાબતોનું ઓટોમેટેડ તેમજ મેન્યુઅલ વેરિફિકેશન કરવામાં આવે છે. જો કોઈ ટ્રાન્ઝેક્શનમાં સહેજ પણ શંકા જણાય તો બેંક તેને હોલ્ડ પર રાખી દે છે, જે વિલંબનું એક મુખ્ય કારણ બને છે.

ભવિષ્યની આશા: સેન્ટ્રલ બેંક ડિજિટલ કરન્સી (CBDC) અને નવી ટેકનોલોજી:
જો કે, ગ્લોબલ ફાયનાન્સિયલ માર્કેટમાં હવે આ વિલંબને ઘટાડવા માટે ઝડપી પ્રયાસો શરૂ થઈ ગયા છે. વિશ્વભરની સેન્ટ્રલ બેંકો હવે સેન્ટ્રલ બેંક ડિજિટલ કરન્સી એટલે કે સીબીડીસી (CBDC) અને બ્લોકચેન ટેકનોલોજી પર સંશોધન કરી રહી છે. આ ટેકનોલોજીની મદદથી ભવિષ્યમાં વચગાળાની બેંકોની જરૂરિયાત પૂરી થઈ જશે અને પીઅર-ટુ-પીઅર (P2P) મોડેલ પર ક્રોસ-બોર્ડર ટ્રાન્સફર પણ સ્થાનિક પેમેન્ટ્સની જેમ માત્ર થોડી જ મિનિટોમાં સુરક્ષિત રીતે પૂર્ણ કરી શકાશે તેમ ગ્લોબલ ઇકોનોમિક એક્સપર્ટ્સ જણાવી રહ્યા છે.