નવી દિલ્‍હી તા.૮: વધુને વધુ પાણી પીવાના ફાયદાઓ સમગ્ર વિશ્વમાં જણાવવામાં આવ્‍યા છે. બીજા શબ્‍દોમાં કહીએ તો, ઓછું પાણી પીવાના ઘણા ગેરફાયદાઓ જણાવવામાં આવ્‍યા છે. ખાસ કરીને કિડની અને લીવરના સ્‍વાસ્‍થ્‍ય માટે પાણી પીવું ખૂબ જ મહત્‍વપૂર્ણ કહેવાય છે. જોકે, તણાવ ઘટાડવામાં પણ પાણી ખૂબ જ મહત્‍વપૂર્ણ છે. તાજેતરના એક સંશોધનમાં આ વાત સામે આવી છે.

જર્નલ ઓફ એપ્‍લાઇડ ફિઝિયોલોજીમાં પ્રકાશિત થયેલા એક તાજેતરના અભ્‍યાસમાં જાણવા મળ્‍યું છે કે જે લોકો દિવસમાં ૧.૫ લિટરથી ઓછું પાણી પીવે છે, તેમના શરીરમાં તણાવ સંબંધિત પરિસ્‍થિતિઓમાં કોર્ટિસોલ નામના હોર્મોનનું પ્રમાણ વધે છે. આ મુખ્‍ય હોર્મોન છે જે શરીરમાં તણાવનું કારણ બને છે. સંશોધન મુજબ, શરીરમાં થોડું ડિહાઇડ્રેશન પણ સામાન્‍ય માણસમાં તણાવની લાગણી વધારે છે અને તેની પ્રતિક્રિયાઓ પણ બદલાવા લાગે છે.

વૈજ્ઞાનિકોના એક જૂથે યુવાનો પર આ સમગ્ર સંશોધન કર્યું છે. આ અંતર્ગત, યુવાનોને બે અલગ અલગ જૂથોમાં વહેંચવામાં આવ્‍યા હતા.

એક જૂથે દરરોજ ૧.૫ લિટર કે તેથી ઓછું પાણી પીધું, જ્‍યારે બીજા જૂથે ધોરણ મુજબ પાણી પીધું.

એક અઠવાડિયા સુધી નિયમોનું પાલન કર્યા પછી, યુવાનોની જાહેરમાં બોલવાની અને પ્રશ્નો ઉકેલવાની ક્ષમતાનું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્‍યું.

સંશોધકોએ શોધી કાઢ્‍યું કે બંને જૂથો સમાન રીતે ચિંતિત હતા અને તેમના હૃદયના ધબકારા પણ સમાન રીતે વધ્‍યા હતા.

આﾍર્યજનક વાત એ છે કે જે લોકોએ સંશોધનમાં ભાગ લીધો હતો અને ઓછું પાણી પીધું હતું તેમને વધુ પાણી પીનારા લોકોની સરખામણીમાં તરસ લાગી ન હતી. જોકે, તેમનું શરીર કંઈક બીજું કહી રહ્યું હતું. તેમના પેશાબની જાડાઈ તેમના શરીરમાં ઓછા પાણીનો સંકેત આપી રહી હતી. આનાથી જાણવા મળ્‍યું કે વધુ પડતી તરસ હંમેશા શરીરમાં પાણીની જરૂરિયાત દર્શાવતી નથી.

શરીરમાં પાણીની અછતનું સમગ્ર વિજ્ઞાન મગજ સાથે સંબંધિત છે. હકીકતમાં, જ્‍યારે પણ શરીરમાં પાણીની અછત હોય છે, ત્‍યારે મગજ વાસોપ્રેસિન નામનું હોર્મોન મુક્‍ત કરે છે, જે કિડનીને પાણી બચાવવા અને લોહીના જથ્‍થાને નિયંત્રિત કરવા માટે સંદેશ મોકલે છે. જો કે, વાસોપ્રેસિન એકલું કામ કરતું નથી. આ સાથે, મગજની ચેતવણી પ્રણાલી પણ સક્રિય બને છે, જે મુશ્‍કેલ સમયમાં શરીરમાં કોર્ટિસોલ હોર્મોનનું પ્રમાણ વધારે છે. પરિણામે, શરીરમાં ઓછા પ્રવાહીની હાજરી તણાવનું સ્‍તર નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે.

આ સ્‍થિતિ ફક્‍ત લોકોની શારીરિક સ્‍થિતિને જ ખરાબ કરતી નથી, પરંતુ તેમની માનસિક સ્‍થિતિ પણ બગડવા લાગે છે. આવી સ્‍થિતિમાં, જ્‍યારે પણ કોઈ વ્‍યક્‍તિ રોજિંદા દબાણનો સામનો કરે છે અથવા કામ પૂરું કરવાની અંતિમ તારીખ પર હોય છે અથવા કૌટુંબિક જવાબદારીઓ અને નાણાકીય ચિંતાઓ સાથે સંઘર્ષ કરી રહી હોય છે, ત્‍યારે તેની માનસિક સ્‍થિતિ તણાવપૂર્ણ બની જાય છે, જે એકંદરે સ્‍વાસ્‍થ્‍ય માટે ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે.

યોગ્‍ય માત્રા કરતાં ઓછું પાણી પીવાથી તણાવ વધી શકે છે. જો કે, એ ચોક્કસ નથી કે વિપરીત એટલે કે વધુ પાણી પીવાથી તણાવ ઓછો થઈ શકે છે. સરળ શબ્‍દોમાં કહીએ તો, ઓછું પાણી પીવાથી નુકસાન સાબિત થઈ શકે છે, પરંતુ વધુ પાણી પીવાથી શરીરમાં પહેલાથી હાજર કોર્ટિસોલને અસર થતી નથી, કારણ કે બહારની દુનિયાની પરિસ્‍થિતિઓ પણ તણાવ માટે મોટાભાગે જવાબદાર છે.

સંશોધનમાં પ્રકાશમાં આવેલી બીજી એક મહત્‍વપૂર્ણ હકીકત એ છે કે માનવ શરીરમાં પ્રવાહીની જરૂરિયાત ફક્‍ત પાણીથી જ પૂર્ણ થતી નથી, પરંતુ દિવસભર પીવામાં આવતા ચા, કોફી, દૂધ પણ શરીરમાં પ્રવાહીની જરૂરિયાતને પૂર્ણ કરે છે. જો કે, પાણીની અસર આ બધા પીણાં કરતાં ઝડપી અને ઝડપી હોય છે