ગાંધીનગર: ભારતે ક્વાન્ટમ સુરક્ષિત સંચાર ક્ષેત્રે મહત્ત્વપૂર્ણ સફળતા મેળવી છે. ક્યૂનુ લેબ્સે ભાસ્કરાચાર્ય નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર સ્પેસ એપ્લિકેશન્સ એન્ડ જિયો–ઇન્ફોર્મેટિક્સ, એટલે કે બિસાગ–એન, તથા આઈઆઈટી ગાંધીનગરના સહયોગથી ૫.૫૬ કિલોમીટર અંતરની મુક્ત અવકાશ ક્વાન્ટમ ચાવી વિતરણ કડીનું સફળ પ્રદર્શન કર્યું છે.
આ પરીક્ષણ ૨૭–૨૮ સપ્ટેમ્બરની રાત્રે યોજાયું હતું અને તેની સત્તાવાર વિગતો ૩ ઑક્ટોબરે જાહેર કરવામાં આવી હતી. બિસાગ–એન અને આઈઆઈટી ગાંધીનગર વચ્ચે હવામાં પ્રકાશના સંકેતો દ્વારા સુરક્ષિત સંચાર કડી સ્થાપિત કરાઈ હતી. પરીક્ષણ દરમિયાન ક્વાન્ટમ બિટની ભૂલનું પ્રમાણ પાંચ ટકાથી નીચે રહ્યું અને પ્રતિ સેકન્ડ ૨૩૦થી ૨૬૦ બિટના દરે સુરક્ષિત ડિજિટલ ચાવીઓ તૈયાર થઈ હતી.
આ ચાવીઓને બિસાગ–એનના ‘વૈદિક કવચ’ મંચ સાથે જોડીને પરીક્ષણ સંદેશાઓને ગુપ્ત સ્વરૂપમાં મોકલવા અને મૂળ સ્વરૂપમાં મેળવવામાં સફળતા મળી હતી. પ્રયોગમાં ક્વાન્ટમ ચાવી વિતરણનાં ઉપકરણો અને ભવિષ્યના ક્વાન્ટમ કમ્પ્યુટરોના જોખમ સામે ટકી શકે તેવી સોફ્ટવેર આધારિત સુરક્ષાનું સંયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.
આ પ્રદર્શન લાંબા અંતરના સુરક્ષિત સંચાર નેટવર્ક અને ઉપગ્રહ આધારિત ક્વાન્ટમ સંચાર માટે પાયો પૂરો પાડે છે. હાલની સફળતા પ્રાયોગિક પરીક્ષણની છે.