અમદાવાદ: ગુજરાતના હાઇવે અને આંતરિક શહેર માર્ગો ઉપર પાછળથી અને બાજુમાંથી થતી ટક્કરો સૌથી મોટો જીવલેણ ખતરો બની છે. રાજ્ય માર્ગ સુરક્ષા સત્તામંડળે રાજ્ય ટ્રાફિક શાખાના ડેટાના આધારે તૈયાર કરેલા વર્ષ ૨૦૨૪ના અભ્યાસમાં પાછળથી થતી ટક્કરને અકસ્માતનો સૌથી સામાન્ય અને સૌથી ઘાતક પ્રકાર ગણાવ્યો છે.

વર્ષ દરમિયાન પાછળથી વાહન અથડાવાના ૫,૧૫૯ બનાવો બન્યા હતા. તેમાં ૨,૨૭૯ લોકોનાં મોત થયાં અને ૩,૦૦૬ લોકોને ગંભીર ઈજા પહોંચી હતી. રાજ્યના કુલ માર્ગ અકસ્માત મૃત્યુમાં માત્ર પાછળથી થતી ટક્કરનો હિસ્સો ૨૯.૫૩ ટકા હતો.

બાજુમાંથી અથડામણના ૨,૭૮૨ બનાવોમાં ૧,૧૯૨ લોકોનાં મોત અને ૧,૭૩૬ લોકોને ગંભીર ઈજા થઈ હતી. આવા અકસ્માતો ખાસ કરીને જંકશન, ચાર રસ્તા, લેન બદલતી વખતે અને વાહન તથા રાહદારી વચ્ચેની અથડામણમાં બનતા હોવાનું વિશ્લેષણમાં નોંધાયું છે.

પાછળ અને બાજુથી થયેલી ટક્કરોને એકસાથે ગણવામાં આવે તો કુલ ૭,૯૪૧ અકસ્માતોમાં ૩,૪૭૧ લોકોનાં મોત અને ૪,૭૪૨ લોકોને ગંભીર ઈજા થઈ હતી. તેની સરખામણીએ હિટ એન્ડ રનના બનાવો સંખ્યામાં ઓછા હોવા છતાં અત્યંત ગંભીર રહ્યા હતા. કુલ ૧,૯૦૨ હિટ એન્ડ રન અકસ્માતોમાં ૧,૦૯૦ લોકોનાં મોત થયાં હતાં.

અભ્યાસના આંકડા દર્શાવે છે કે માર્ગ અકસ્માત પાછળ ઓવરસ્પીડ સૌથી મોટું કારણ છે. વર્ષ ૨૦૨૪માં ઓવરસ્પીડ સાથે જોડાયેલા ૧૪,૩૯૦ અકસ્માત નોંધાયા હતા, જેમાં ૭,૧૯૩ લોકોનાં મોત અને ૮,૫૩૯ લોકોને ગંભીર ઈજા થઈ હતી. આ મૃત્યુ રાજ્યના કુલ માર્ગ અકસ્માત મૃત્યુના ૯૩.૨૧ ટકા થાય છે.

અહેવાલમાં ટ્રાફિક પોલીસ અને આરટીઓ દ્વારા સ્પીડ ગન તથા ઈ-મેમો મારફતે કાર્યવાહી થતી હોવા છતાં તમામ શહેરો અને જોખમી હાઇવે ઉપર સતત અને એકસરખી ઝડપ નિયંત્રણ વ્યવસ્થા છે કે નહીં તે અંગે સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે. જોકે રાજ્ય માર્ગ સુરક્ષા સત્તામંડળનો અભ્યાસ સમગ્ર ગુજરાતમાં કેટલી કાયમી સ્પીડ કેમેરા વ્યવસ્થા કાર્યરત છે તેનો અલગ આંકડો આપતો નથી.

પોલીસ અને આરટીઓના નબળા મોનિટરિંગ અંગેનો દાવો સીધા સત્તાવાર આંકડાથી સાબિત થતો નથી, પરંતુ સત્તાવાર અભ્યાસે વધુ મજબૂત અમલીકરણની જરૂરિયાત સ્વીકારી છે. અભ્યાસમાં સ્પીડ કેમેરા, ઇન્ટરસેપ્ટર વાહનો, અદ્યતન ટ્રાફિક વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી અને જોખમી માર્ગો ઉપર ઝડપ ઘટાડવાના ભૌતિક ઉપાયો વધારવાની ભલામણ કરાઈ છે.

રાત્રે શહેર અને હાઇવે ઉપર લક્ઝરી કારોને વધુ ઝડપે દોડાવવાના વીડિયો અવારનવાર સામાજિક માધ્યમોમાં સામે આવે છે. પરંતુ આવા વીડિયોનું સ્થળ, સમય અને વાહનની ઝડપ સત્તાવાર રીતે ચકાસ્યા વગર તેને રાજ્યવ્યાપી સ્થિતિનો પુરાવો ગણી શકાય નહીં. આમ છતાં સત્તાવાર મૃત્યુઆંક બતાવે છે કે ઓવરસ્પીડ માત્ર દેખાવનો મુદ્દો નહીં, પરંતુ ગુજરાતના માર્ગો ઉપરનો સૌથી મોટો જીવલેણ ખતરો છે.

પાછળથી ટક્કરના બનાવો ઘટાડવા વાહનો વચ્ચે સુરક્ષિત અંતર, અચાનક બ્રેક ટાળવી, ભારે વાહનો માટે લેન શિસ્ત અને ગતિમર્યાદાનું પાલન જરૂરી હોવાનું અભ્યાસમાં જણાવાયું છે. બાજુની ટક્કરો અટકાવવા જંકશનો ઉપર યોગ્ય સંકેતો, સ્પષ્ટ લેન માર્કિંગ, વાહનોના પ્રવાહનું ચેનલાઇઝેશન અને રાહદારીઓ માટે સુરક્ષિત ક્રોસિંગની જરૂરિયાત દર્શાવાઈ છે.

રાજ્યમાં ઈ-ચલાણની સંખ્યા વધવા છતાં માર્ગ અકસ્માત મૃત્યુમાં ઓવરસ્પીડનો હિસ્સો અત્યંત ઊંચો રહ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૪માં ઓવરસ્પીડથી ૭,૧૯૩ મોત નોંધાવાનો આંકડો માત્ર દંડની કાર્યવાહી પૂરતી નથી અને મેદાન ઉપર સતત દેખરેખ, રાત્રિ પેટ્રોલિંગ, માર્ગ ઇજનેરી તથા નિયમભંગ સામે તાત્કાલિક કાર્યવાહી જરૂરી છે તે દર્શાવે છે.

ગુજરાત માર્ગ સુરક્ષા સત્તામંડળના વર્ષ ૨૦૨૪ના સત્તાવાર અભ્યાસે માર્ગ અકસ્માત અંગે ચોંકાવનારું ચિત્ર રજૂ કર્યું છે. પાછળથી અને બાજુમાંથી વાહન અથડાવાના કુલ ૭,૯૪૧ અકસ્માતોમાં ૩,૪૭૧ લોકોનાં મોત અને ૪,૭૪૨ લોકોને ગંભીર ઈજા થઈ હતી. તેની સામે હિટ એન્ડ રનના ૧,૯૦૨ અકસ્માતોમાં ૧,૦૯૦ લોકોનાં મોત થયાં હતાં. સૌથી ગંભીર બાબત એ છે કે રાજ્યના ૭,૭૧૭ માર્ગ અકસ્માત મૃત્યુમાંથી ૭,૧૯૩ મૃત્યુ ઓવરસ્પીડ સાથે જોડાયેલા નોંધાયા છે

ટક્કરનો સત્તાવાર હિસાબ

પાછળથી ટક્કર: ૫,૧૫૯ અકસ્માત, ૨,૨૭૯ મોત અને ૩,૦૦૬ ગંભીર ઈજા

બાજુથી ટક્કર: ૨,૭૮૨ અકસ્માત, ૧,૧૯૨ મોત અને ૧,૭૩૬ ગંભીર ઈજા

હિટ એન્ડ રન: ૧,૯૦૨ અકસ્માત, ૧,૦૯૦ મોત અને ૮૮૩ ગંભીર ઈજા

રાજ્યના કુલ અકસ્માત: ૧૫,૫૮૮

કુલ મૃત્યુ: ૭,૭૧૭

કુલ ગંભીર ઈજા: ૯,૩૦૧

સત્તાવાર અભ્યાસે સૂચવેલા ઉપાય

ઓવરસ્પીડ સામે સ્પીડ કેમેરા, ઇન્ટરસેપ્ટર વાહનો અને અદ્યતન ટ્રાફિક વ્યવસ્થાપન પ્રણાલીનો ઉપયોગ વધારવો; હાઇવે પર સુરક્ષિત અંતર અને લેન શિસ્તનું કડક પાલન કરાવવું; જંકશન ઉપર સ્પષ્ટ સંકેતો, લેન માર્કિંગ અને ચેનલાઇઝેશન કરવું; જોખમી માર્ગો ઉપર રમ્બલ સ્ટ્રિપ તથા ઝડપ ઘટાડતા અન્ય ઉપાય અમલમાં મૂકવા.