ગાંધીનગર તા.૨૫ :  વિકસિત ભારત@2047ના સંકલ્પને સાકાર કરવામાં મહિલા સશક્તિકરણની ભૂમિકા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. સામાજિક, શૈક્ષણિક, રાજકીય, રમતગમત અને ઉદ્યોગસાહસિકતા જેવા ક્ષેત્રોમાં મહિલાઓની વધતી ભાગીદારી દેશના સર્વાંગી વિકાસને નવી દિશા આપી રહી છે. આ વિઝનને અનુરૂપ, 2023 માં લખપતિ દીદી યોજના શરૂ કરવામાં આવી હતી જેનો હેતુ 2027 સુધીમાં 3 કરોડ મહિલાઓને સશક્ત બનાવવાનો હતો, જેનો લક્ષ્યાંક હવે માર્ચ 2029 સુધીમાં 6 કરોડ લખપતિ દીદીઓ સુધી વધારવામાં આવ્યો છે. 

ગુજરાતમાં પણ આ યોજનાએ નોંધપાત્ર સફળતા મેળવી છે. ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં રાજ્યની 5.96 લાખથી વધુ મહિલાઓએ વાર્ષિક ₹1 લાખથી વધુ આવક હાંસલ કરીને ‘લખપતિ દીદી’ તરીકે પોતાની ઓળખ ઉભી કરી છે. આ સિદ્ધિ માત્ર વ્યક્તિગત આર્થિક પ્રગતિ જ નહીં, પરંતુ ગ્રામ્ય પરિવારો અને સમુદાયોના સામાજિક-આર્થિક પરિવર્તનને પણ દર્શાવે છે.

આગામી 29 અને 30 જૂન, 2026ના રોજ વડોદરાની GSFC યુનિવર્સિટી ખાતે યોજાનારી વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત રિજનલ કોન્ફરન્સ (VGRC) – મધ્ય ગુજરાત દરમિયાન આવા અનેક પ્રેરણાદાયી પરિવર્તનના ઉદાહરણો રાજ્યની વિકાસયાત્રાને વધુ ઉજાગર કરશે. આ કોન્ફરન્સ ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અને ‘વિકસિત ગુજરાત’ના વિઝનને આગળ વધારીને સ્થાનિક કૌશલ્ય, ઉદ્યોગસાહસિકતા અને મહિલા સશક્તિકરણની શક્તિને વિશ્વ સમક્ષ રજૂ કરશે.

 

 

લખપતિ દીદી યોજના શું છે?

 

 

‘લખપતિ દીદી’ પહેલ એ દીનદયાળ અંત્યોદય યોજના - રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ આજીવિકા મિશન (DAY-NRLM) હેઠળ મહિલાઓ દ્વારા સંચાલિત ગ્રામીણ આજીવિકા કાર્યક્રમ છે, જે ભારત સરકારના ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય દ્વારા ગ્રામીણ ભારતમાં સ્વ-સહાય જૂથો (SHGs) દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવે છે. ગ્રામીણ વિકાસ સાથે સંકળાયેલા અન્ય વિભાગો/મંત્રાલયો અને રાજ્ય સરકારના વિભાગો દ્વારા સમયાંતરે સ્વ-સહાય જૂથો (SHGs) ને સામેલ કરવામાં આવે છે. લખપતિ દીદી એક સ્વ-સહાય જૂથ (SHG) ની સભ્ય છે, જેની વાર્ષિક ઘરગથ્થુ આવક ₹1 લાખથી વધુ હોય છે. આ મહિલા સ્વ-સહાય જૂથો માટે ગુજરાતમાં સખી મંડળ શબ્દ સામાન્ય રીતે વપરાતો હોય છે.

આ પહેલ મહિલાઓને આજીવિકા અને ઉદ્યોગસાહસિકતાની તકો દ્વારા સ્થિર આવક પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરે છે. લખપતિ દીદી પહેલની અસર સમગ્ર ગુજરાતમાં જોવા મળી રહી છે, જેમાં વડોદરા અને આણંદની મહિલાઓ નાણાકીય સ્વનિર્ભરતાના ઉદાહરણ તરીકે ઉભરી આવી છે.

 

 

 

વડોદરા જિલ્લાના લતીપુરા ગામની કલ્પના બેન ગોહિલની વાર્ષિક આવક ₹5.60 લાખ

 

 

 

વડોદરા જિલ્લાના લતીપુરા ગામની કલ્પનાબેન ગોહિલની સફર ગ્રામ્ય મહિલા સશક્તિકરણનું જીવંત ઉદાહરણ છે. સપ્ટેમ્બર 2019માં શ્રી ગણેશ સખી મંડળ સાથે જોડાયેલી કલ્પનાબેને સ્વ-સહાય જૂથના સહકારથી પોતાની આવકના નવા સ્ત્રોત ઉભા કર્યા. તેમણે યુનિયન બેંક ઓફ ઈન્ડિયાની લતીપુરા શાખામાં બેંકિંગ કોરસપોન્ડન્ટ સખી તરીકે કામગીરી શરૂ કરી અને સાથે પશુપાલન પ્રવૃત્તિઓ પણ હાથ ધરી.

આજે તેઓ વિવિધ આજીવિકા પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા વાર્ષિક ₹5.60 લાખની આવક મેળવે છે. તેઓ માત્ર પોતાના પરિવારની આર્થિક સ્થિતિને જ મજબૂત નથી કરી રહ્યા, પરંતુ અન્ય મહિલાઓને પણ રોજગાર અને આત્મનિર્ભરતાની દિશામાં પ્રેરણા આપી રહ્યા છે. હાલમાં તેઓ શ્રી ગણેશ સખી મંડળ તેમજ પાદરા ક્લસ્ટર લેવલ ફેડરેશનના પ્રમુખ તરીકે જવાબદારી નિભાવી રહ્યા છે.

 

 

 

 

હંસાબેન રાઠોડની વાર્ષિક આવક ₹4.15 લાખ

 

 

 

આણંદ જિલ્લાના વડોદ ગામની હંસાબેન રાઠોડ વર્ષ 2009માં જય અંબિકા સખી મંડળ સાથે જોડાયા હતા. સ્વ-સહાય જૂથના માધ્યમથી મળેલા માર્ગદર્શન અને R-SETI (ગ્રામીણ સ્વ-રોજગાર તાલીમ સંસ્થા) ખાતે મેળવેલી તાલીમે તેમની જીવનયાત્રાને નવી દિશા આપી.

વર્ષ 2018માં તેમણે બેંકિંગ કોરસપોન્ડન્ટ સખી તરીકે કામગીરી શરૂ કરી. સતત પરિશ્રમ અને ‘લખપતિ દીદી’ પહેલ હેઠળ મળેલા પ્રોત્સાહનના પરિણામે આજે તેઓ વાર્ષિક ₹4.15 લાખની આવક મેળવે છે. હંસાબેનની સફળતા આસપાસની અનેક મહિલાઓ માટે આત્મવિશ્વાસ અને પ્રેરણાનું કેન્દ્ર બની છે.

 

 

 

 

કોમલ બેન ચૌહાણ પોતાના હસ્તકલા કાર્ય દ્વારા વાર્ષિક કમાય છે ₹2.5 લાખ

 

 

આણંદ જિલ્લાના ગામાડી ગામના કોમલબેન ચૌહાણે પોતાની સર્જનાત્મકતાને આર્થિક સશક્તિકરણમાં પરિવર્તિત કરી છે. વર્ષ 2017માં આસ્થા સખી મંડળ સાથે જોડાયા બાદ તેમણે R-SETI દ્વારા પેચવર્ક, માટીકામ, તોરણ નિર્માણ અને ઇકો-ફ્રેન્ડલી મૂર્તિઓ બનાવવાની તાલીમ મેળવી.

આ તાલીમના આધારે તેમણે ટેરાકોટા ઉત્પાદનો, ગૃહ સજાવટની વસ્તુઓ, રંગોળી, તોરણ અને ઇકો-ફ્રેન્ડલી મૂર્તિઓનું ઉત્પાદન શરૂ કર્યું. આજે તેઓ પોતાના હસ્તકલા વ્યવસાય દ્વારા વાર્ષિક ₹2.50 લાખની આવક મેળવે છે. તેમની સફળતા દર્શાવે છે કે યોગ્ય માર્ગદર્શન અને કૌશલ્ય વિકાસથી ગ્રામ્ય મહિલાઓ પોતાના સપનાઓને સાકાર કરી શકે છે.

 

 

 

મહિલા સશક્તિકરણથી વિકાસની નવી દિશા

 

 

 

કલ્પનાબેન, હંસાબેન અને કોમલબેન જેવી હજારો મહિલાઓની સાફલ્યગાથાઓ દર્શાવે છે કે ‘લખપતિ દીદી’ પહેલ માત્ર આવક વધારવાનો કાર્યક્રમ નથી, પરંતુ સામાજિક પરિવર્તનનું એક શક્તિશાળી સાધન છે. સખી મંડળો, કૌશલ્ય વિકાસ અને ઉદ્યોગસાહસિકતાના સમન્વયથી ગ્રામ્ય મહિલાઓ આત્મનિર્ભર બની રહી છે અને પોતાના પરિવારો તેમજ સમાજના વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપી રહી છે.

વડોદરામાં યોજાનારી વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત રિજનલ કોન્ફરન્સ (મધ્ય ગુજરાત) 2026 દરમિયાન આવી પ્રેરણાદાયી સાફલ્યગાથાઓ રાજ્યની વિકાસયાત્રાને વધુ ઉજાગર કરશે. મહિલા સશક્તિકરણ, સ્થાનિક ઉદ્યોગસાહસિકતા અને સમાન તકોના આધારે ગુજરાત ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અને ‘વિકસિત ગુજરાત’ના સંકલ્પને વધુ મજબૂત બનાવી રહ્યું છે.