તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
માતા સ્કંદમાતાની પૂજા કરવાથી સંતાનસુખ, સુખ-શાંતિ અને સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થતી હોવાની ધાર્મિક માન્યતા
આજે નવરાત્રિનું પાંચમુ નોરતું: મા સ્કંદમાતાની આરાધનાનો પવિત્ર દિવસ : કોણ છે મા સ્કંદમાતા...?, મા સ્કંદમાતા ની પૌરાણિક કથા, મા સ્કંદમાતા નું સ્વરૂપ કેવું છે....?, શા માટે પાંચમા નોરતે જ મા સ્કંદમાતા ની પૂજા શા માટે કરવામાં આવે છે...?, મા સ્કંદમાતા ની પૂજાવિધિ, મા સ્કંદમાતાનો પવિત્ર મંત્ર, ૐ દેવી સ્કંદમાતાયૈ નમઃ& મા સ્કંદમાતા ને કયો ભોગ ધરાવવામાં આવે છે...?, પાંચમા નોરતે કયો રંગ પહેરવો જોઈએ....?, મા સ્કંદમાતા ની પૂજા કરવાથી શું ફળ મળે છે....?, સંતાનસુખ માટે કેમ થાય છે વિશેષ પૂજા....?, પાંચમા નોરતે શું કરવું અને શું ધ્યાનમાં રાખવું....?, મા સ્કંદમાતા નો આધ્યાત્મિક સંદેશ
(જીતેન્દ્ર રૂપારેલિયા) વાપીઃ આજે નવરાત્રિનું પાંચમુ નોરતું સ્કંદમાતાની આરાધનાનો પવિત્ર દિવસ માતા સ્કંદમાતાની પૂજા કરવાથી સંતાનસુખ, સુખ-શાંતિ અને સમળદ્ધિ પ્રાપ્ત થતી હોવાની ધાર્મિક માન્યતા છે.
શક્તિની ઉપાસના અને ભક્તિનો પાવન અવસર
નવરાત્રિનો પાંચમો દિવસ જગત જનની મા દુર્ગાના પાંચમા સ્વરૂપ મા સ્કંદમાતા ને સમર્પિત છે, નવદુર્ગાનાં પાંચમા સ્વરૂપ તરીકે પૂજાતાં મા સ્કંદમાતા મમતા, કરુણા, માતળત્વ, પ્રેમ અને સંતાન સુખનાં પ્રતીક માનવામાં આવે છે, આ દિવસે ભક્તો માતાજીની પૂજા-અર્ચના કરીને પરિવારની સુખાકારી, સંતાનના ઉજ્જવળ ભવિષ્ય અને જીવનમાં સુખ-શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરે છે.
હિંદુ ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, મા સ્કંદમાતાની સાચા હૃદયથી ઉપાસના કરવાથી ભક્તોને આધ્યાત્મિક શાંતિ, સકારાત્મકતા અને માતાના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે.
કોણ છે મા સ્કંદમાતા...?
મા સ્કંદમાતા એ મા દુર્ગા નું પાંચમું સ્વરૂપ છે , તેમના નામ માં જ તેમનું વિશેષ મહત્ત્વ સમાયેલું છે. અહીં ‘સ્કંદ'એટલે ભગવાન કાર્તિકેય અને‘માતા' એટલે તેમના માતા, ભગવાન કાર્તિકેયને સ્કંદ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,આથી ભગવાન સ્કંદની માતા તરીકે દેવીનું નામ સ્કંદમાતા પડ્યું છે.
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, મા સ્કંદમાતા પોતાના ખોળા માં બાળ સ્વરૂપ ભગવાન કાર્તિકેયને ધારણ કરે છે , તેમનું સ્વરૂપ માતળત્વ, પ્રેમ, કરુણા અને સંતાન પ્રત્યે ના નિઃસ્વાર્થ તોહનું પ્રતીક છે, માતાજી ની ઉપાસના ભક્તો ને એ સંદેશ આપે છે કે જીવન માં શક્તિ ની સાથે કરુણા, પ્રેમ અને ધૈર્ય પણ એટલાં જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
મા સ્કંદમાતાની પૌરાણિક કથા
હિંદુ પૌરાણિક પરંપરા અનુસાર, તારકાસુર નામના અસુરે પોતાની શક્તિ ના બળે દેવતા ઓને પરેશાન કર્યા હતા, તેને એવું વરદાન પ્રાપ્ત હતું કે તેનો વધ માત્ર ભગવાન શિવ ના પુત્ર દ્વારા જ થઈ શકે, તારકાસુરના અત્યાચારોથી મુક્તિ મેળવવા માટે દેવતા ઓએ ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીના પુત્રના જન્મની આશા રાખી, ત્યાર બાદ ભગવાન કાર્તિકેયનો જન્મ થયો અને તેમણે દેવસેનાના સેનાપતિ તરીકે તારકાસુર સામે યુદ્ધ કર્યું.
ભગવાન કાર્તિકેયે તારકાસુરનો વધ કરીને દેવતા ઓને તેના ત્રાસ માંથી મુક્ત કર્યા. ધાર્મિક પરંપરામાં માતા પાર્વતીને ભગવાન કાર્તિકેયની માતા તરીકે સ્કંદમાતા સ્વરૂપે પૂજવામાં આવે છે.
આ કથા ધર્મની અધર્મ પર જીત, માતળશક્તિ અને દુષ્ટતાના અંતનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
મા સ્કંદમાતાનું સ્વરૂપ કેવું છે....?
મા સ્કંદમાતાનું સ્વરૂપ અત્યંત શાંત, દિવ્ય અને મમતાભર્યું છે , તેમની ચાર ભુજા ઓ હોવાનું વર્ણન મળે છે, બે હાથમાં કમળનાં પુષ્પો ધારણ કરેલાં હોય છે, જ્યારે એક હાથમાં બાળ સ્વરૂપ ભગવાન કાર્તિકેય બિરાજમાન હોય છે અને બીજો હાથ ભક્તો ને આશીર્વાદ આપતી મુદ્રામાં હોય છે.
માતાજી કમળના આસન પર બિરાજમાન હોવાથી તેમને પદ્માસના દેવી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે , તેમનું વાહન સિંહ માનવામાં આવે છે.
માતાજીના સ્વરૂપનું ધાર્મિક મહત્ત્વઃ
કમળઃપવિત્રતા, જ્ઞાન અને આધ્યાત્મિક વિકાસનું પ્રતીક.
બાળ કાર્તિકેયઃ માતળત્વ, સંતાન પ્રેમ અને રક્ષણનું પ્રતીક.સિંહઃ શક્તિ, સાહસ અને નિર્ભયતાનું પ્રતીક.
આશીર્વાદની મુદ્રાઃ ભક્તો પ્રત્યેની કરુણા અને કલ્યાણ ભાવનું પ્રતીક.
મા સ્કંદમાતાનું સ્વરૂપ આપણને શીખવે છે કે સાચી શક્તિમાં પ્રેમ, મમતા અને રક્ષણની ભાવના પણ સમાયેલી હોય છે.
શા માટે પાંચમા નોરતે જ મા સ્કંદમાતાની પૂજા શા માટે કરવામાં આવે છે... ?
નવરાત્રિના પાંચમા દિવસે મા સ્કંદમાતા ની પૂજા કરવાનું વિશેષ ધાર્મિક મહત્ત્વ છે.
માન્યતા અનુસાર, માતાજીની આરાધના કરવાથી ભક્તોના જીવનમાં સુખ, શાંતિ અને સમળદ્ધિ આવે છે. ખાસ કરીને સંતાનની સુખાકારી, પરિવારની પ્રગતિ અને બાળકોના ઉજ્જ્વળ ભવિષ્ય માટે માતાજીને પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
આ દિવસે ભક્તો માતાજી ને ફૂલ, કુમકુમ, અક્ષત, ફળ અને મીઠાઈ અર્પણ કરે છે. દુર્ગા સપ્તશતીના પાઠ, નવદુર્ગા નાં મંત્રજાપ અને આરતી દ્વારા માતાજીની ભક્તિ કરવામાં આવે છે.
ધાર્મિક માન્યતાઓમાં માતાજીને મમતામય સ્વરૂપે યાદ કરી ને તેમની પાસેથી જીવનમાં ધૈર્ય, જ્ઞાન અને સદબુદ્ધિની પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
મા સ્કંદમાતાની પૂજાવિધિ
નવરાત્રિના પાંચમા દિવસે ભક્તો નીચે મુજબ સરળતાથી પૂજા કરી શકે છે.
૧. સવારે વહેલા ઊઠીને તાાન કરો, તાાન કર્યા પછી સ્વચ્છ વષાો ધારણ કરો અને પૂજા સ્થળને સ્વચ્છ બનાવો.
૨. માતાજીની સ્થાપના અને ધ્યાન કરો, મા દુર્ગા અથવા મા સ્કંદમાતાની પ્રતિમા કે તસવીર સમક્ષ દીવો પ્રગટાવો. ત્યારબાદ માતાજીનું ધ્યાન ધરો.
૩. પૂજાની સામગ્રી અર્પણ કરો, માતાજીને કુમકુમ, અક્ષત, ફૂલ, ધૂપ, દીપ અને ફળ અર્પણ કરો. કમળનાં ફૂલ ઉપલબ્ધ હોય તો અર્પણ કરી શકાય.
૪. મંત્રજાપ કરો, માતાજીના મંત્રનો શ્રદ્ધાપૂર્વક જાપ કરો. પોતાની અનુકૂળતા અનુસાર ૧૧, ૨૧ અથવા ૧૦૮ વખત જાપ કરી શકાય.
૫. ભોગ ધરાવો, માતાજીને કેળાં, અન્ય ફળો, ખીર અથવા પોતાની પરંપરા અનુસાર બનાવેલી મીઠાઈ નો ભોગ ધરાવો.
૬. આરતી અને પ્રાર્થના કરો, મા સ્કંદમાતાની આરતી કરીને પરિવારના સુખ, શાંતિ, આરોગ્ય અને સમળદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરો.
નોંધઃ પૂજાવિધિ અને ભોગની પરંપરા પરિવાર, પ્રદેશ અને સંપ્રદાય અનુસાર અલગ હોઈ શકે છે. મા સ્કંદમાતા નો પવિત્ર મંત્ર, મા સ્કંદમાતાની આરાધના માટે નીચેનો નવદુર્ગા મંત્ર બોલી શકાય છેઃ
ૐ દેવી સ્કંદમાતાયૈ નમઃ&
આ ઉપરાંત માતાજી ની સ્તુતિ માટે નીચેનો મંત્ર પણ પ્રચલિત છેઃ
સિંહાસનગતા નિત્યં પદ્માશ્રિતકરદ્વયા& શુભદાસ્તુ સદા દેવી સ્કંદમાતા યશસ્વિની&&
ભક્તો આ મંત્રોનો જાપ કરીને માતાજી નું ધ્યાન ધરી શકે છે. મંત્રજાપ કરતી વખતે મનની એકાગ્રતા, શ્રદ્ધા અને સાત્ત્િવક ભાવનાને મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે.
મા સ્કંદમાતાને કયો ભોગ ધરાવવામાં આવે છે....?
નવરાત્રિના પાંચમા દિવસે માતાજીને કેળાં અર્પણ કરવાની પરંપરા ઘણી જગ્યાએ જોવા મળે છે.
આ ઉપરાંત નીચેની વસ્તુઓ પણ ભોગ રૂપે ધરાવી શકાય છેઃ
કેળાં અને અન્ય તાજાં ફળો.
દૂધથી બનાવેલી ખીર.
મીઠાઈ અથવા પેંડા.
પરિવારની પરંપરા અનુસાર તૈયાર કરેલો સાત્ત્િવક પ્રસાદ.
પૂજા પછી પ્રસાદ પરિવારજનો અને અન્ય ભક્તોમાં વહેંચવામાં આવે છે.
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, માતાજીને ભક્તિભાવથી ધરાવેલો ભોગ શુભ માનવામાં આવે છે. ભોગની કોઈ એક જ પદ્ધતિ તમામ પરંપરાઓમાં ફરજિયાત નથી.
પાંચમા નોરતે કયો રંગ પહેરવો જોઈએ....?
નવરાત્રિના દરેક દિવસ માટે અલગ રંગ ધારણ કરવાની પરંપરા ઘણી જગ્યાએ જોવા મળે છે.
મા સ્કંદમાતાની પૂજા દરમિયાન સફેદ રંગ શાંતિ, પવિત્રતા અને સાત્ત્િવકતાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે, તેથી આ દિવસે સફેદ વષાો ધારણ કરવાનું શુભ માનતા ભક્તો પણ છે.
જોકે, નવરાત્રિ ના દિવસો માટે નક્કી કરવામાં આવતા રંગો પ્રદેશ, પંચાંગ અને વર્ષની પરંપરા પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે , તેથી સફેદ રંગને દરેક વર્ષ માટેનો એકમાત્ર નિﾍતિ રંગ માનવો યોગ્ય નથી.
માતાજીની પૂજા માં વષાોના રંગ કરતાં શ્રદ્ધા, સ્વચ્છતા અને સદભાવનાને વિશેષ મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે.
મા સ્કંદમાતાની પૂજા કરવાથી શું ફળ મળે છે...?
હિંદુ ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, મા સ્કંદમાતાની ઉપાસનાથી નીચે મુજબનાં આધ્યાત્મિક અને ધાર્મિક ફળોની આશા રાખવામાં આવે છે.
૧. સંતાનસુખ માટે પ્રાર્થના, માતાજી સંતાનની માતા હોવાથી સંતાનની સુખાકારી અને ઉજ્જ્વળ ભવિષ્ય માટે તેમની આરાધના કરવામાં આવે છે.
૨. પરિવારની સુખ-શાંતિ, પરિવારમાં પ્રેમ, એકતા અને પરસ્પર સમજણ જળવાઈ રહે તેવી પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
૩. જ્ઞાન અને સદબુદ્ધિ, માતાજીની ભક્તિ દ્વારા જીવનમાં યોગ્ય માર્ગ પસંદ કરવાની શક્તિ અને સદબુદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય તેવી ભાવના રાખવામાં આવે છે.
૪. મનની શાંતિ, પૂજા, મંત્રજાપ અને ધ્યાનથી મનને એકાગ્ર કરવામાં અને આંતરિક શાંતિનો અનુભવ કરવામાં મદદ મળી શકે છે.
૫. સાહસ અને આત્મવિશ્વાસ, માતાજીના શક્તિસ્વરૂપનું સ્મરણ કરીને ભક્તો જીવનનાં પડકારોનો ધૈર્યપૂર્વક સામનો કરવાની પ્રેરણા મેળવે છે.
અહીં ઉલ્લેખિત ફળો ધાર્મિક માન્યતાઓ અને આધ્યાત્મિક શ્રદ્ધા સાથે સંબંધિત છે; તેમની પ્રાપ્તિની ખાતરી તરીકે સમજવા નહીં.
સંતાનસુખ માટે કેમ થાય છે વિશેષ પૂજા....?
મા સ્કંદમાતા ભગવાન કાર્તિકેય ની માતા હોવાથી તેમનું સ્વરૂપ માતળત્વ અને સંતાન પ્રત્યેના નિઃસ્વાર્થ પ્રેમનું પ્રતીક છે.
આથી અનેક પરિવારો માં સંતાનના આરોગ્ય, શિક્ષણ, સંસ્કાર અને ઉજ્જ્વળ ભવિષ્ય માટે માતાજીને પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
માતાજીની ઉપાસના માતા-પિતા અને સંતાન વચ્ચેના પ્રેમ, વિશ્વાસ અને જવાબદારીનું મહત્ત્વ પણ સમજાવે છે.
આ દિવસ માત્ર ધાર્મિક વિધિ પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ પરિવારના સભ્યો વચ્ચે તોહ અને એકતા મજબૂત કરવાનો અવસર પણ છે.
પાંચમા નોરતે શું કરવું અને શું ધ્યાનમાં રાખવું....?
નવરાત્રિ દરમિયાન ભક્તો પોતાની શ્રદ્ધા અને પરિવાર ની પરંપરા અનુસાર વ્રત, પૂજા અને ઉપાસના કરે છે.
આ દિવસે નીચેની બાબતોનું ધ્યાન રાખી શકાયઃ સવારે તાાન કરીને સ્વચ્છ વષાો ધારણ કરવાં. માતાજીની પૂજા અને મંત્રજાપ કરવો. જરૂરિયાતમંદ લોકોને ભોજન કે અન્ય મદદ આપવી. પરિવારના વડીલોનો આદર કરવો અને સૌ સાથે સદભાવ રાખવો. વ્રત રાખતા હો તો પોતાની તબિયત અને જરૂરિયાતો અનુસાર આહાર લેવો. પૂજામાં સ્વચ્છતા, શ્રદ્ધા અને સાત્ત્િવકતા જાળવવી.
ધાર્મિક ઉપાસનાનો મુખ્ય હેતુ મનની શુદ્ધિ, સદાચાર અને માનવસેવાની ભાવના વિકસાવવાનો છે.
મા સ્કંદમાતાનો આધ્યાત્મિક સંદેશ
મા સ્કંદમાતાનું સ્વરૂપ આપણને શીખવે છે કે પ્રેમ અને શક્તિ એકબીજાનાં વિરોધી નથી , માતળત્વમાં મમતા પણ છે અને સંતાનનું રક્ષણ કરવાની શક્તિ પણ છે.
જીવનમાં મુશ્કેલીઓ આવે ત્યારે ધૈર્ય જાળવવું, પરિવાર પ્રત્યેની જવાબદારી નિભાવવી અને અન્ય લોકો પ્રત્યે કરુણા રાખવી એ માતાજી ની ઉપાસનામાંથી મળતી મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રેરણા છે.
નવરાત્રિના પાંચમા દિવસે માતાજીની આરાધના કરતાં ભક્તો માત્ર સુખ-સમળદ્ધિની જ નહીં, પરંતુ સદબુદ્ધિ, સારા સંસ્કાર અને જીવનમાં સકારાત્મકતા જળવાઈ રહે તેવી પ્રાર્થના પણ કરે છે.
જય મા સ્કંદમાતા!
નવરાત્રિનો પાંચમુ નોરતું માતળત્વ, કરુણા, શક્તિ અને ભક્તિનો પાવન અવસર છે. મા સ્કંદમાતાની આરાધના દ્વારા ભક્તો પોતાના જીવન માં સુખ-શાંતિ, પ્રેમ અને સદભાવનાની કામના કરે છે.
માતાજી સૌના જીવનમાં સુખ, શાંતિ, સમળદ્ધિ અને સદબુદ્ધિ જાળવી રાખે તેવી પ્રાર્થના.
જય માતાજી! જય મા સ્કંદમાતા!
(1:21 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
