તા. ૨૮ ફેબ્રુઆરી ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૨ ફાગણ સુદ – ૧૨ શનિવાર
પતિના મૃત્યુ બાદ પણ પત્ની છૂટાછેડાનો ચુકાદો પડકારી શકે
વિધવા તરીકેના હક્કો અને મિલકતના અધિકારો અંગે ગુજરાત હાઈકોર્ટનો ઐતિહાસિક ચુકાદો : કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, જો ફેમિલી કોર્ટે છૂટાછેડાનો ડિક્રી આપ્યા બાદ પતિનું અવસાન થઈ જાય તો પણ પત્નીનો અપીલ કરવાનો અધિકાર સમાપ્ત થતો નથી
અમદાવાદ,તા.૨૮: લગ્નજીવન, છૂટાછેડા અને વારસાઈ હક્કોને લઈને ગુજરાત હાઈકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે, જે ભવિષ્યમાં આવા અનેક કેસો માટે માર્ગદર્શક બની શકે છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, જો ફેમિલી કોર્ટે છૂટાછેડાનો ડિક્રી આપ્યા બાદ પતિનું અવસાન થઈ જાય તો પણ પત્નીનો અપીલ કરવાનો અધિકાર સમાપ્ત થતો નથી, કારણ કે આવા કેસમાં માત્ર લગ્ન સંબંધનો પ્રશ્ન જ નથી હોતો, પરંતુ પત્નીના વિધવા તરીકેના કાનૂની દરજ્જા, વારસાઈ હક્કો, સંપત્તિમાં હિસ્સો અને સમાજમાં મળતી ઓળખ પણ સીધી અસરગ્રસ્ત થાય છે. તેથી આવા સંજોગોમાં અપીલ ચાલુ રહી શકે છે અને કોર્ટ યોગ્ય લાગે તો છૂટાછેડાનો ડિક્રી પણ રદ કરી શકે છે.
આ કેસ આણંદ ફેમિલી કોર્ટનો છે. અરજદાર અને તેમના પતિ વચ્ચે વર્ષો જૂનો વૈવાહિક વિવાદ ચાલી રહ્યો હતો. બંનેના લગ્ન વર્ષ ૧૯૭૬માં થયા હતા અને તેમને છ સંતાનો છે. પતિએ પત્નીએ પોતાનો ત્યાગ કર્યો હોવાનો આક્ષેપ કરીને ડિવોર્સ એક્ટ, ૧૮૭૯ હેઠળ લગ્નવિચ્છેદની અરજી દાખલ કરી હતી. પત્ની ફેમિલી કોર્ટમાં હાજર રહી ન હોવાથી કોર્ટ દ્વારા એકતરફી કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી અને વર્ષ ૨૦૨૨માં પતિના પક્ષમાં છૂટાછેડાનો હુકમ આપવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ પત્નીએ આ ચુકાદાને ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં પડકાર્યો હતો. જોકે, અપીલની કાર્યવાહી દરમિયાન વર્ષ ૨૦૨૪માં પતિનું અવસાન થતાં તેમના કાનૂની વારસદારોને કેસમાં પક્ષકાર બનાવવામાં આવ્યા હતા.
અરજદારના વકીલ આકાશ મોઢેએ હાઈકોર્ટ સમક્ષ દલીલ કરી હતી કે, ફેમિલી કોર્ટે પત્નીએ પતિનો ત્યાગ કર્યો હોવાનું જે તારણ નોંધ્યું છે તે પૂરતા અને વિશ્વસનીય પુરાવા વગર નોંધવામાં આવ્યું હતું. માત્ર પતિના નિવેદનોના આધારે પત્નીને દોષિત ઠેરવવી કાયદેસર રીતે યોગ્ય નથી. વકીલે વધુમાં દલીલ કરી કે, પતિના મૃત્યુ બાદ પણ પત્નીના કાનૂની અધિકારો સમાપ્ત થતા નથી. જો છૂટાછેડાનો ડિક્રી યથાવત્ રહે તો પત્ની વિધવા તરીકેનો કાયદેસરનો દરજ્જો ગુમાવે છે. તેના કારણે પતિની મિલકતમાં મળનારા વારસાઈ અધિકારો, અન્ય કાનૂની લાભો અને સામાજિક ઓળખ પર સીધી અસર પડે છે, તેથી આ કેસ માત્ર લગ્નવિચ્છેદનો નહીં પરંતુ સંપત્તિના અધિકારો અને કાનૂની દરજ્જા સાથે જોડાયેલો કેસ છે. અરજદારના વકીલે સુપ્રીમ કોર્ટના વિવિધ ચુકાદાઓ અને કેસનો આધાર રજૂ કર્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે આ ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, જો છૂટાછેડાનો ડિક્રી થઈ ગયો હોય અને ત્યારબાદ પતિ અથવા પત્નીનું અવસાન થાય તો અપીલનો અધિકાર સમાપ્ત થતો નથી. સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે, છૂટાછેડાનો હુકમ થતાં જ પતિ-પત્નીનો કાનૂની દરજ્જો બદલાઈ જાય છે. આ બદલાવની સીધી અસર વારસાઈ અધિકારો, સંપત્તિના હક્કો તેમજ સમાજમાં મળતા સ્થાન પર પડે છે. તેથી આવા કેસમાં મૃત્યુ પછી પણ અપીલ ચાલુ રાખી શકાય છે અને કોર્ટ તે અંગે નિર્ણય આપી શકે છે.
ગુજરાત હાઈકોર્ટેના જસ્ટિસ ઈલેશ જે. વોરા અને જસ્ટિસ આર.ટી. વચ્છાણીની ડિવિઝન બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે, જો કોઈ પક્ષકારનું મૃત્યુ ટ્રાયલ દરમિયાન થાય તો કેસ સમાપ્ત થઈ શકે છે, પરંતુ એક વખત છૂટાછેડાનો ડિક્રી પસાર થઈ જાય પછી સ્થિતિ બદલાઈ જાય છે. કોર્ટે જણાવ્યું કે, ડિક્રી પછી પતિ અને પત્નીનો કાનૂની દરજ્જો બદલાઈ જાય છે અને તેનાથી સંપત્તિના અધિકારો તથા સામાજિક પ્રતિષ્ઠા ઉપર સીધી અસર થાય છે. તેથી આવા સંજોગોમાં મૃત્યુ બાદ પણ કાનૂની કાર્યવાહી ચાલુ રહી શકે છે અને સંબંધિત પક્ષને ફેમિલી કોર્ટના તારણોને પડકારવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે.
હાઈકોર્ટે નોંધ્યું કે પત્નીએ પતિનો ઈરાદાપૂર્વક ત્યાગ કર્યો હોવાનું ફેમિલી કોર્ટનું તારણ પુરતા આધાર વગરનું હતું. કેસની હકીકતો અને કાનૂની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને કોર્ટે ફેમિલી કોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલો વર્ષ ૨૦૨૨નો છૂટાછેડાનો હુકમ અને ચુકાદો રદ કર્યો હતો. આ સાથે જ પત્નીના વિધવા તરીકેના કાનૂની દરજ્જા અને સંપત્તિ સંબંધિત હક્કોને યથાવત્ રાખવાનો માર્ગ ખુલ્લો કર્યો હતો. અરજદારના વકીલ આકાશ મોઢે જણાવ્યું હતું કે, આ ચુકાદો માત્ર એક પરિવારના વિવાદ સુધી મર્યાદિત નથી. ભવિષ્યમાં એવા તમામ કેસોમાં તેનો મહત્વપૂર્ણ પ્રભાવ પડશે જ્યાં છૂટાછેડા બાદ પતિ અથવા પત્નીનું અવસાન થયું હોય અને મિલકત અથવા વારસાઈ અધિકારોનો પ્રશ્ન ઊભો થયો હોય. આ ચુકાદાથી ત્રણ મહત્વના કાનૂની સિદ્ધાંતો સ્પષ્ટ થયા છે. છૂટાછેડાનો ડિક્રી થયા બાદ પણ પતિના મૃત્યુથી પત્નીનો અપીલ કરવાનો અધિકાર સમાપ્ત થતો નથી.વિધવા તરીકેનો દરજ્જો અને મિલકતમાં મળતા હક્કો બચાવવા માટે કોર્ટમાં કાનૂની લડત ચાલુ રાખી શકાય છે. ફેમિલી કોર્ટના તારણો પુરાવા વગર નોંધાયા હોય તો હાઈકોર્ટ તેને રદ કરી શકે છે. ઉપરાંત આ ચુકાદો મહિલાઓના વારસાઈ અધિકારો, સંપત્તિમાં હક્ક અને સામાજિક પ્રતિષ્ઠાને વધુ મજબૂત બનાવતો મહત્વપૂર્ણ ન્યાયિક અભિગમ સાબિત થશે
(10:11 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
