અમદાવાદ: તા. ૨૩ જૂન, ૨૦૨૬: ટેકનોલોજી અને સોશિયલ મીડિયાના આજના અતિ-આધુનિક યુગમાં માતા-પિતા દ્વારા પોતાના બાળકોની નાની-મોટી પ્રવૃત્તિઓ, ફોટોઝ અને વીડિયોઝ ઇન્ટરનેટ પર શેર કરવાનું પ્રમાણ ચિંતાજનક હદે વધી ગયું છે. આ પ્રક્રિયાને મનોવૈજ્ઞાનિકો અને ટેકનિકલ નિષ્ણાતો ‘શેરેન્ટિંગ’ (Sharenting - Sharing + Parenting) તરીકે ઓળખાવે છે. પરંતુ વર્ષ ૨૦૨૬ના આ સમયગાળામાં હવે આ ટ્રેન્ડ એક ગંભીર ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે, અને સવાલ એ ઉભો થયો છે કે - "ઓનલાઇન દુનિયામાં બાળકના જીવનની કેટલી વિગતો મૂકવી એ બહુ વધારે (Too Much) ગણાય?" માસૂમ બાળકોના ડિજિટલ રાઇટ્સ અને તેમની સુરક્ષા હવે જોખમમાં મુકાઈ રહી છે.
ઘણા માતા-પિતા પોતાના નવજાત શિશુના જન્મથી લઈને તેના પહેલા પગલાં, શાળાનો પ્રથમ દિવસ કે નાની નાની મુશ્કેલીઓની ક્ષણોને પણ ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ કે યુટ્યુબ પર અપલોડ કરી દે છે. આ પાછળનો હેતુ ભલે ડિજિટલ મેમરી સાચવવાનો કે સંબંધીઓ સાથે ખુશી વહેંચવાનો હોય, પણ વાસ્તવમાં આ ડેટા સાયબર ક્રિમિનલ્સ માટે ખુલ્લો ખજાનો બની જાય છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ રીતે શેર થતા ફોટોઝ અને લોકેશન ટૅગ્સના કારણે બાળકો પીડોફિલિયા (બાળ શોષણ કરનારા નેટવર્ક) અને ઓળખની ચોરી (Identity Theft) જેવા ગંભીર સાયબર ગુનાઓનો ભોગ સરળતાથી બની શકે છે. તમારા બાળકની તસવીરોનો ડાર્ક વેબ પર કેવો દુરુપયોગ થઈ શકે છે, તેની કલ્પના પણ ધ્રુજાવી દે તેવી છે.
આ વિવાદનો બીજો અને સૌથી સંવેદનશીલ પાસું છે ‘બાળકની સહમતિ’ (Consent). જ્યારે કોઈ માતા-પિતા બાળકના રડતા, ગુસ્સે થતા કે પ્રાઇવેટ પળોના ફોટોઝ ઓનલાઇન મૂકે છે, ત્યારે તેઓ બાળકની પ્રાઇવસીનો ભંગ કરે છે. આ બાળકો જ્યારે મોટા થશે અને ઇન્ટરનેટ પર પોતાનો આવો ડિજિટલ ઇતિહાસ (Digital Footprint) જોશે, ત્યારે તેમના માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર તેની અત્યંત નકારાત્મક અસર પડી શકે છે. શાળા કે કોલેજમાં મિત્રો દ્વારા તેમનું ટ્રોલિંગ કે બુલિંગ થવાનો મોટો ભય રહે છે. માત્ર થોડી લાઇક્સ અને કમેન્ટ્સ મેળવવાની ઘેલછામાં વાલીઓ અજાણતા જ પોતાના બાળકના ભવિષ્યને દાવ પર લગાવી રહ્યા છે.
વર્ષ ૨૦૨૬માં ડિજિટલ સુરક્ષા કાયદાઓ વધુ કડક બની રહ્યા છે ત્યારે સાયબર અને ચાઇલ્ડ સાયકોલોજીના નિષ્ણાતો વાલીઓને ‘સ્માર્ટ પેરન્ટિંગ’ અપનાવવાની સલાહ આપી રહ્યા છે. જો ફોટો શેર કરવા જ હોય, તો બાળકના ચહેરા પર ઇમોજી મૂકવું, એકાઉન્ટને પ્રાઇવેટ રાખવું અને ક્યારેય પણ શાળાનું નામ કે ઘરનું ચોક્કસ લોકેશન જાહેર ન કરવું જોઈએ. સોશિયલ મીડિયાના આ રિયલિટી શોમાં બાળકને માત્ર એક 'કન્ટેન્ટ' કે પ્રદર્શનની વસ્તુ બનાવવાને બદલે, તેને એક સુરક્ષિત અને સામાન્ય બાળપણ આપવું એ જ આજના સમયની સૌથી મોટી જવાબદારી છે.