ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (GPCB) દ્વારા અંબાજી પદયાત્રા દરમિયાન પર્યાવરણ સંરક્ષણ માટે હાથ ધરવામાં આવેલી એક અનોખી પહેલની ગુજરાત હાઈકોર્ટે સરાહના કરી છે. બોર્ડે કોર્ટને જણાવ્યું કે, તેમણે ભક્તો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતી ૧ લાખથી વધુ પ્લાસ્ટિક બોટલના બદલામાં ૧૦,૦૦૦ ફરીથી વાપરી શકાય તેવી સ્ટીલની બોટલોનું વિતરણ કર્યું છે. આ પગલું ગિરનાર ટેકરી પરના પ્લાસ્ટિક કચરાના નિકાલ અંગેની એક PIL અરજીની સુનાવણી દરમિયાન લેવામાં આવ્યું હતું.
 
સ્વચ્છ યાત્રા: એક સફળ મોડેલ
GPCB ના વતી હાજર રહેલા એડિશનલ એડવોકેટ જનરલ મનીષ લવકુમાર શાહે મુખ્ય ન્યાયાધીશ સુનિતા અગ્રવાલ સમક્ષ રજૂઆત કરતા જણાવ્યું કે, આ યાત્રા દરમિયાન ૩૭૦ કિલોમીટરના ત્રણ રૂટ પરથી ૧૦૭ ટન પ્લાસ્ટિક કચરો એકત્ર કરવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત:

• યાત્રાના ત્રણ મુખ્ય સ્થળો પર ૨૧ રિવર્સ વેન્ડિંગ મશીનો સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા, જેના દ્વારા ૧,૩૫,૪૦૦ પ્લાસ્ટિક બોટલો એકત્રિત થઈ.

• ૧,૧૦,૨૫૦ વપરાયેલી પ્લાસ્ટિક બોટલના બદલામાં ૧૦,૦૦૦ સ્ટીલ બોટલોનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું.

• પ્લાસ્ટિક બેગનો ઉપયોગ નાબૂદ કરવા માટે ૨૫૦૦ થી વધુ કાપડની બેગ પણ વહેંચવામાં આવી.
 
હાઈકોર્ટનો કડક સવાલ: 'કચરો કરશો તો દંડ ભરશો'
જોકે, કોર્ટે આ પહેલની પ્રશંસા કરવા સાથે સાથે જાહેર સ્થળો પર પ્લાસ્ટિક કચરાના નિકાલની ચિંતા વ્યક્ત કરી. કોર્ટે મૌખિક રીતે અવલોકન કર્યું કે, ડોર-ટુ-ડોર કલેક્શન ભલે ઘરો અને ઇમારતો માટે અસરકારક હોય, પરંતુ જાહેર સ્થળોએ લોકો બોટલો પીને ત્યાં જ ફેંકી દે છે.

કોર્ટે સૂચવ્યું કે, હવે 'પ્રદૂષણ કરનાર ચૂકવશે' (Polluter Pays) ના સિદ્ધાંતને અપનાવવો જરૂરી છે. કોર્ટે કહ્યું કે જો જાહેર સ્થળો પર કચરો કરનારાઓને દંડ ફટકારવામાં આવે, તો શરૂઆતમાં એક કે બે લોકો અવગણશે, પરંતુ પછીથી તેઓ વારંવાર દંડ ભરવાનું ટાળશે અને આદત સુધારશે. આ ઉપરાંત, કોર્ટે પ્રવેશ બિંદુઓ પર જ લોકોને પ્લાસ્ટિકની વસ્તુઓ અંદર ન લઈ જવાની સલાહ આપવાનું પણ સૂચન કર્યું.

અત્યાર સુધીમાં, ૩૨ નગરપાલિકાઓએ કચરાના વ્યવસ્થાપન માટે મટિરિયલ રિકવરી ફેસિલિટી (MRF) સ્થાપિત કરી છે. આ મામલે આગળની સુનાવણી ૨૧ નવેમ્બરના રોજ હાથ ધરાશે.