અમદાવાદ, તા. ૧૦ જુલાઈ, ૨૦૨૫: ગુજરાત હાઈકોર્ટે આજે (બુધવાર, ૯ જુલાઈ) એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતા, ભ્રષ્ટાચાર, ગેરવર્તણૂક અને ફરજમાં બેદરકારીના આરોપસર સેવામુક્ત કરાયેલા એક ન્યાયિક અધિકારીને પુનઃસ્થાપિત કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ અધિકારી પર હાઈ-સ્પીડ ડીઝલની ચોરીના કેસમાં જપ્ત કરાયેલા ઓઈલ ટેન્કરો તેના માલિકોને પરત સોંપવા માટે પક્ષકારને કથિત રીતે દબાણ કરવાનો આરોપ હતો. જોકે, હાઈકોર્ટે આ કાર્યવાહીને 'અયોગ્ય અને ગેરકાનૂની' ગણાવી છે.
ન્યાયમૂર્તિ એ.એસ. સુપહીયા અને ન્યાયમૂર્તિ આર.ટી. વચ્ચાણીની ડિવિઝન બેન્ચે પોતાના આદેશમાં જણાવ્યું હતું કે, "સુપ્રીમ કોર્ટના પૂર્વોક્ત પ્રમાણભૂત ચુકાદાઓ, જ્યારે વર્તમાન કેસના તથ્યો પર લાગુ કરવામાં આવે છે, ત્યારે એક જ અનિવાર્ય નિષ્કર્ષ પર દોરી જાય છે – કે બરતરફીનો આક્ષેપિત આદેશ કાયદેસર રીતે સ્વીકાર્ય પુરાવા પર આધારિત નથી અને સંપૂર્ણપણે શિસ્તભંગની સત્તાધિકારીના સ્વયંભૂ નિવેદનો, અનુમાનો અને કલ્પનાઓ પર આધારિત છે. હકીકતમાં, આ પુરાવાના અભાવનો એક ઉત્તમ કેસ છે."
બેન્ચે વધુમાં અવલોકન કર્યું કે, કાર્યવાહીના કોઈ પણ પક્ષકારને ન્યાયિક અધિકારી દ્વારા તેમની ન્યાયિક ફરજોના નિભાવમાં પસાર કરાયેલા આદેશોથી કોઈ ફરિયાદ નહોતી. જોકે, કોર્ટે એક ચેતવણી પણ ઉમેરી હતી કે, અનામી ફરિયાદમાંથી ઉદ્ભવતા બાહ્ય વિચારણા અથવા ભ્રષ્ટ પ્રથાના આરોપને ફક્ત એટલા માટે અવગણી શકાય નહીં કારણ કે કાર્યવાહીના તમામ પક્ષકારોએ અદાલતના નિર્ણયને સ્વીકારી લીધો છે. "એવા કિસ્સાઓ હોઈ શકે છે, જ્યાં કાર્યવાહીના પક્ષકારો કોઈ આદેશ મેળવવા માટે સુમેળમાં અથવા સાંઠગાંઠમાં કાર્ય કરી શકે છે, અને તેમાંથી કોઈ પણ આદેશ/નિર્ણયને પડકારવાનું જોખમ ન લઈ શકે. આવા કિસ્સાઓમાં, જો આરોપો પ્રથમ દ્રષ્ટિએ સાચા લાગે, તો હાઈકોર્ટ મૂક પ્રેક્ષક રહી શકતી નથી, અને કોઈ પણ ફરિયાદ, ભલે તે અનામી હોય, તેના પર નિષ્ક્રિય બેસી રહીને ગેરવર્તણૂકને ચાલુ રાખવાની મંજૂરી આપી શકતી નથી. વર્તમાન કેસમાં, અમને પુરાવામાંથી આ તત્વો મળ્યા નથી," કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી.
કેસની પૃષ્ઠભૂમિ:
અરજદાર ન્યાયિક અધિકારીએ ૬ મે, ૨૦૧૧ ના રાજ્ય સરકાર દ્વારા જારી કરાયેલા નોટિફિકેશનને પડકારવા માટે હાઈકોર્ટનો સંપર્ક કર્યો હતો. આ નોટિફિકેશન ગુજરાત સિવિલ સર્વિસીસ (શિસ્ત અને અપીલ) નિયમો, ૧૯૭૧ ના નિયમ ૬(૮) હેઠળ અરજદાર પર "બરતરફીની સજા" લાદવાની ભલામણ પર આધારિત હતું.
અરજદાર ૧૯૯૬ માં સિવિલ જજ (જુનિયર ડિવિઝન) અને જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ (ફર્સ્ટ ક્લાસ) તરીકે નિયુક્ત થયા હતા અને ૨૦૦૫ માં સિવિલ જજ (સિનિયર ડિવિઝન) તરીકે બઢતી પામ્યા હતા. ૨૩ ઓક્ટોબર, ૨૦૦૮ ના રોજ તેમને ચાર્જશીટ જારી કરવામાં આવી હતી, જ્યારે તેઓ ભુજ, કચ્છ જિલ્લામાં એડિશનલ સિનિયર સિવિલ જજ અને JMFC તરીકે ફરજ બજાવતા હતા. આરોપ હતો કે, તેમણે ૨૭ ઓગસ્ટ, ૨૦૦૭ ના રોજ એક સિવિલ મુકદ્દમામાં (ટેન્કરોના માલિકોના પક્ષમાં) પ્લેઈન્ટિફને એકપક્ષીય ફરજિયાત મનાઈ હુકમ આપ્યો હતો, જોકે તેમને સંપૂર્ણ જાણ હતી કે બે ટેન્કરમાંથી તેલની ચોરી અંગેની ફોજદારી ફરિયાદ પેન્ડિંગ હતી.
વધુમાં આરોપ હતો કે, અરજદારે મેસર્સ જય અંબિકા ઓઈલ કેરિયર્સના ભાગીદાર દ્વારા દાવોમાં પક્ષકાર તરીકે જોડાવા માટે દાખલ કરાયેલી અરજીને અવગણી હતી અને તેના બદલે, ન્યાયિક અધિકારીએ સિવિલ દાવોના પ્રતિવાદી, એટલે કે એસ્સાર ઓઈલ લિમિટેડને ટેન્કરોનો કબજો પ્લેઈન્ટિફને સોંપવા માટે દબાણ કર્યું હતું. આરોપ હતો કે, અરજદારે "ભ્રષ્ટ પ્રથા અને તેમની ફરજમાં બેદરકારી" આચરી હતી, જે ન્યાયિક અધિકારીને અયોગ્ય ગંભીર ગેરવર્તણૂક સમાન છે અને સિવિલ સર્વિસીસ નિયમોનું ઉલ્લંઘન છે.
એક તપાસ હાથ ધરવામાં આવી હતી અને અરજદાર સામે ચાર આરોપો સાથે ચાર્જશીટ દાખલ કરવામાં આવી હતી, જેમાંથી ફક્ત પ્રથમ આરોપ, જે ચોથા આરોપ સાથે પણ જોડાયેલો છે – ભ્રષ્ટ પ્રથા અપનાવીને ૨૭ ઓગસ્ટ, ૨૦૦૭ ના એકપક્ષીય ફરજિયાત વચગાળાનો મનાઈ હુકમ પ્લેઈન્ટિફના પક્ષમાં પસાર કરવા માટે – તે સાબિત થયો હતો. હાઈકોર્ટે (વહીવટી બાજુએ) ચાર્જ ૨ અને ૩ પરની તપાસના તારણો સાથે અસહમતિ દર્શાવી હતી અને અરજદારને શો-કોઝ નોટિસ જારી કરી હતી, જેમણે જવાબ રજૂ કર્યો હતો. ત્યારબાદ, મે ૨૦૧૧ માં નોટિફિકેશન જારી કરીને અરજદારને બરતરફ કરવામાં આવ્યા હતા.
કોર્ટના તારણો:
કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે, અરજદાર સામેનો આરોપ એ હતો કે, તેમણે પ્રતિવાદી કંપની-દાવોમાં પ્રતિવાદીને ટેન્કરોનો કબજો પ્લેઈન્ટિફ (ટેન્કર માલિકો) ને સોંપવા દબાણ કર્યું હતું, જેનાથી હાઈ-સ્પીડ ડીઝલની ચોરીના ગુનામાં સંડોવાયેલા જપ્ત કરાયેલા ટેન્કરોનો કબજો મેળવવામાં પ્લેઈન્ટિફને ખુલ્લેઆમ મદદ કરી હતી. આરોપ હતો કે, અરજદારે દૂષિત હેતુથી પક્ષકાર તરીકે જોડાવા માટેની અરજી પર કોઈ આદેશ પસાર કર્યો ન હતો.
ચાર્જશીટમાં આરોપ હતો કે, અરજદાર ફરજમાં બેદરકારી, ભ્રષ્ટ પ્રથામાં સામેલ થવા, ઉપરોક્ત ગેરવર્તણૂકના કૃત્યો આચરવા અને ન્યાયિક અધિકારીને અયોગ્ય રીતે વર્તવા બદલ દોષી હતા.
કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે, સમગ્ર શિસ્તભંગની કાર્યવાહીના રેકોર્ડ પર "એક પણ પુરાવાનો કણ" નહોતો જે સૂચવે કે અરજદારે બાહ્ય વિચારણા માટે અથવા કોઈ વ્યક્તિગત લાભ માટે સિવિલ દાવોમાં આદેશો પસાર કર્યા હતા. "કોઈ પણ સામગ્રી રેકોર્ડ પર આવી નથી જે સ્થાપિત કરે કે અરજદાર ભ્રષ્ટ પ્રથામાં સામેલ હતા અથવા પ્લેઈન્ટિફને મદદ કરવાના ઇરાદાથી કાર્ય કર્યું હતું, અથવા તેમણે પ્રતિવાદી-કંપનીને તેમના ડેપોમાં રાખેલા ટેન્કરો પ્લેઈન્ટિફને સોંપવા દબાણ કર્યું હતું. ટેન્કરો પોલીસની કસ્ટડીમાં હતા તેવું સૂચવવા માટે રેકોર્ડ પર કોઈ પુરાવો નથી, ન તો ફોજદારી ફરિયાદ દાખલ થયા પછી અરજદારને આવી કસ્ટડીની જાણ હતી તેવું સૂચવવા માટે કોઈ પુરાવો છે. તેનાથી વિપરીત, રેકોર્ડ પર મૂકવામાં આવેલી સામગ્રી દર્શાવે છે કે વાહનો પ્રતિવાદી-કંપનીના ડેપોમાં જ રહ્યા હતા અને પોલીસ દ્વારા ક્યારેય મુદ્દામાલ તરીકે જપ્ત કરવામાં આવ્યા ન હતા," કોર્ટે જણાવ્યું.
કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું કે, મેસર્સ જય અંબિકા ઓઈલ કેરિયર્સ દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજીને અરજદારે ૧૯ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૦૭ ના રોજ નામંજૂર કરી હતી, તે આદેશને કોઈ પણ પક્ષકાર દ્વારા પડકારવામાં આવ્યો નથી. તપાસ અધિકારીએ તો સ્પષ્ટપણે નોંધ્યું હતું કે, "આ આદેશ ન્યાયપૂર્ણ અને યોગ્ય હતો, કારણ કે ઉપરોક્ત કોન્ટ્રાક્ટર અને પ્લેઈન્ટિફ (ટેન્કરોના માલિકો) વચ્ચે કોઈ કાનૂની વિવાદ નહોતો. તેથી, આ અરજીને નામંજૂર કરવામાં અરજદાર પર કોઈ કાનૂની કે પ્રક્રિયાગત ભૂલ આરોપી શકાય નહીં."
કોર્ટે નોંધ્યું કે, પ્રતિવાદી ઓઈલ કંપનીના વકીલે અરજદારના પક્ષમાં જુબાની આપી હતી, જેમાં જણાવ્યું હતું કે કંપનીને ટેન્કરો પ્લેઈન્ટિફને સોંપવા સામે કોઈ વાંધો નહોતો અને તેમાં કંપની વતી "સહમતિપૂર્ણ નિવેદન" હતું, જ્યાં સુધી એવું સૂચવવા માટે કોઈ પુરાવો નથી કે અરજદારે ક્યાં તો વકીલને અથવા કંપનીને વાહનોનો કબજો છોડવા દબાણ કર્યું હતું.
કોર્ટે એ પણ નોંધ્યું કે, ટેન્કર માલિકો દ્વારા દાખલ કરાયેલો સિવિલ દાવો પાછળથી બિનશરતી રીતે પાછો ખેંચી લેવામાં આવ્યો હતો, અને આવા પાછા ખેંચવા સામે કોઈ પણ પક્ષકાર, જેમાં અગાઉ કાર્યવાહીમાં જોડાવા માંગતા કોન્ટ્રાક્ટરનો પણ સમાવેશ થાય છે, દ્વારા કોઈ વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો ન હતો.
કોર્ટે કહ્યું કે, "શિસ્તભંગની સત્તાધિકારીનો સંપૂર્ણ કેસ આમ અસ્પષ્ટ પરિબળો પર આધારિત છે. તપાસ અધિકારીના બે આરોપો સંબંધિત સુનિશ્ચિત નિષ્કર્ષો સાથે અસહમતિ દર્શાવતી શિસ્તભંગની સત્તાધિકારીના તારણો કોઈ પ્રેરક પુરાવા પર આધારિત નથી અને ન્યાયિક વિશ્વાસને પ્રેરિત કરતા નથી."
આદેશ અને આગળની કાર્યવાહી:
હાઈકોર્ટે ન્યાયિક અધિકારીને એડિશનલ સિનિયર સિવિલ જજ અને JMFC તરીકે પુનઃસ્થાપિત કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. વધુમાં, કોર્ટે નિર્દેશ આપ્યો છે કે ૨૦૦૮ ની એક વિભાગીય તપાસ, જે અરજદાર સામે નોંધવામાં આવી હતી અને જેમાં આરોપ હતો કે તેમણે બિલ્ડર પાસેથી ₹૧,૫૦,૦૦૦ લીધા હતા અને ભૂકંપ પીડિત દ્વારા દાખલ કરાયેલો સિવિલ દાવો બરતરફ કર્યો હતો, પરંતુ તે પછીથી બંધ કરી દેવામાં આવી હતી, તેને જે તબક્કે બંધ કરવામાં આવી હતી તે તબક્કેથી પુનર્જીવિત કરવામાં આવે અને ચાલુ રાખવામાં આવે.
આમ, કોર્ટે અરજદારને છ અઠવાડિયાની અંદર પુનઃસ્થાપિત કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે અને અરજીને અંશતઃ મંજૂરી આપી છે.