ગાંધીનગર, 26 માર્ચ, 2025: ગુજરાતના આરોગ્યમંત્રી ઋષિકેશ પટેલે વિધાનસભામાં જણાવ્યું કે રાજ્યમાં અંગદાનથી મળતા અંગોની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે પારદર્શી છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે બ્રેઇનડેડ કે જીવિત અંગદાતાઓ પાસેથી મળતા અંગોના ટ્રાન્સપ્લાન્ટમાં લાગવગ, ઓળખાણ કે કોઈપણ પ્રકારની ભેદભાવની નીતિને સ્થાન નથી. આરોગ્યમંત્રીએ અંગદાનને રાજ્યમાં જનઆંદોલન ગણાવીને લોકોની સ્વયંભૂ ભાગીદારીની પ્રશંસા કરી અને રાજ્ય સરકારની આ દિશામાં ચાલતી પહેલોની વિગતવાર માહિતી આપી.

અંગદાન અને ટ્રાન્સપ્લાન્ટ પ્રક્રિયા:
આરોગ્યમંત્રીએ જણાવ્યું કે રાજ્ય સરકારે અંગદાન અને ટ્રાન્સપ્લાન્ટ પ્રક્રિયાને સરળ, ઝડપી અને પારદર્શી બનાવવા માટે 2019માં ‘સ્ટેટ ઓર્ગન ટીશ્યુ એન્ડ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ ઓર્ગેનાઇઝેશન’ (SOTTO)ની રચના કરી હતી. SOTTO દ્વારા આ પ્રક્રિયાનું સંચાલન અને દેખરેખ થાય છે, જેનાથી રાજ્યમાં અંગદાનની મુહિમને વેગ મળ્યો છે. તેમણે કહ્યું, “આજે અંગદાન રાજ્યમાં જનઆંદોલન બની ગયું છે. લોકો સ્વયંભૂ આ સેવાયજ્ઞમાં જોડાઈને અન્યોને જીવનદાન આપવા સંકલ્પબદ્ધ થઈ રહ્યા છે.”

ટ્રાન્સપ્લાન્ટના આંકડા અને પડકારો:
મંત્રીએ વિધાનસભામાં આંકડા રજૂ કરતાં જણાવ્યું કે છેલ્લાં બે વર્ષમાં અમદાવાદની સિવિલ મેડિસિટીમાં આવેલી કિડની ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં 748 કિડની અને 140 લીવર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરવામાં આવ્યાં છે. જોકે, આમાંથી કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ બાદ 28 અને લીવર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ બાદ 54 દર્દીઓનાં મૃત્યુ થયાં છે. આ મૃત્યુનાં કારણોની તપાસ માટે SOTTOએ એક રિવ્યૂ કમિટી રચી છે, જ્યારે કિડની ઇન્સ્ટિટ્યૂટે પણ આંતરિક કમિટી દ્વારા તપાસ હાથ ધરી છે.

તપાસમાં જણાયેલાં મુખ્ય કારણોમાં નીચેનો સમાવેશ થાય છે:
- ન્યૂમોનિયા
- સેપ્ટિસેમિયા (શરીરમાં ચેપ ફેલાવો)
- પ્રાઇમરી ગ્રાફ્ટ ડિસફંક્શન (અંગનું યોગ્ય કાર્ય ન થવું)
- લીવર દાતાથી ચેપ
- પિત્તાશયમાં પથરી
- ટીબી, કેન્સર, પોર્ટલ વેઇન થ્રોમ્બોસિસ
- એક્યૂટ રેસ્પિરેટરી ડિસ્ટ્રેસ સિન્ડ્રોમ (ARDS)
- ઇસ્કેમિયા રિપરફ્યુઝન ઇન્જરી (લોહીના પરિભ્રમણમાં ખામી)
- કાર્ડિયાક એરેસ્ટ
- નબળી તબીબી સ્થિતિ, કુપોષણ, સ્નાયુઓની તકલીફ (સાર્કોપેનિયા)
- પુનરાવર્તી કિડની ઇજા

હોસ્પિટલોની સુવિધાઓ:
રાજ્યમાં અંગદાન અને ટ્રાન્સપ્લાન્ટ માટેની સુવિધાઓની વાત કરતાં મંત્રીએ જણાવ્યું કે હાલમાં 112 હોસ્પિટલો માત્ર અંગોનું રિટ્રાઇવલ (સંગ્રહ) કરે છે, જેમાંથી 15 સરકારી છે. આ ઉપરાંત, 33 હોસ્પિટલો રિટ્રાઇવલ અને ટ્રાન્સપ્લાન્ટ બંને કરે છે. રાજ્ય સરકાર જિલ્લા અને તાલુકા સ્તરે આ સુવિધાઓ વિસ્તારવા કામ કરી રહી છે.
ઝોનવાઇઝ મેડિસિટી અને ટ્રાન્સપ્લાન્ટ સેન્ટર
આરોગ્યમંત્રીએ જણાવ્યું કે રાજ્ય સરકારે ઝોનવાઇઝ મેડિસિટીનું નિર્માણ યુદ્ધના ધોરણે શરૂ કર્યું છે. સુરત, વડોદરા, રાજકોટ, ભાવનગર અને જામનગરમાં કિડની, લીવર, હાર્ટ સહિતની સુપરસ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલો ધરાવતી મેડિસિટી બનતાં ઝોનવાઇઝ સરકારી ટ્રાન્સપ્લાન્ટ સેન્ટરો પણ કાર્યરત થશે. આનાથી દર્દીઓને સ્થાનિક સ્તરે સારવાર મળી શકશે અને ટ્રાન્સપ્લાન્ટની સંખ્યામાં વધારો થશે.

જનઆંદોલન અને સહભાગિતાનું આહ્વાન:
મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે અંગદાનની મુહિમ હવે રાજ્યમાં જનઆંદોલનનું સ્વરૂપ લઈ ચૂકી છે. તેમણે વિધાનસભા ગૃહમાં હાજર તમામ સભ્યોને આ મુહિમમાં જોડાઈને અંગોની રાહ જોતા દર્દીઓની વેઇટિંગ લિસ્ટ ઘટાડવા સહભાગી બનવા આહ્વાન કર્યું. તેમણે કહ્યું, “અંગદાન એક ઉમદા કાર્ય છે, અને દરેક નાગરિકની ભાગીદારીથી આપણે ઘણાં જીવન બચાવી શકીએ છીએ.”

ગુજરાત સરકારની આ પહેલો અંગદાન અને ટ્રાન્સપ્લાન્ટ ક્ષેત્રે પારદર્શિતા, ઝડપ અને સુલભતા લાવવાની દિશામાં મહત્વનું પગલું છે. SOTTOની રચના, રિવ્યૂ કમિટીની તપાસ અને મેડિસિટીનું નિર્માણ રાજ્યમાં આરોગ્ય સેવાઓને નવી ઊંચાઈએ લઈ જવાની સરકારની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે. આ સાથે, અંગદાનને જનઆંદોલન બનાવવાનો શ્રેય લોકોની સક્રિય ભાગીદારીને જાય છે, જે રાજ્યના આરોગ્ય ભવિષ્ય માટે શુભ સંકેત છે.