નવી દિલ્‍હી, તા.૮: પીડા રાહતની વધતી જતી જરૂરિયાતને કારણે એનાલજેક્‍સ થેરાપી માર્કેટનો વિકાસ થયો છે, જે છેલ્લા ચાર વર્ષમાં ૪૩% વધીને રૂ. ૫૦૩ કરોડને સ્‍પર્શી ગયું છે. તબીબી પ્રેક્‍ટિશનરો આ વધારાને ઓવર ધ કાઉન્‍ટર (OTC) પીડાનાશક દવાઓના અવિચારી વપરાશને આભારી છે.

ફાર્મરેકના ડેટા અનુસાર, ગુજરાતમાં પેઇન અને એનાલજેક્‍સ સેગમેન્‍ટ જૂન ૨૦૨૦ માટે મૂવિંગ એન્‍યુઅલ ટર્નઓવર (MAT)માં રૂ. ૩૫૪ કરોડથી વધીને જૂન ૨૦૨૪ માટે MATમાં રૂ. ૫૦૩ કરોડ થઈ ગયું છે - જે ૪૨% નો વધારો છે.

જૂન ૨૦૨૪ ના MAT માટે જ, આમાંની લગભગ ૭૪% દવાઓ ડીક્‍લોફેનાક, એસીક્‍લોફેનાક, આઇબુપ્રોફેન અને ટ્રેમાડોલ સહિતની પીડાનાશક દવાઓ હતી, જે લગભગ રૂ. ૩૭૭ કરોડ જેટલી હતી.

રસાયણશાષાીઓ અને તબીબી પ્રેક્‍ટિશનરો કહે છે કે તાણ અને અસ્‍વસ્‍થતા અને લોકડાઉન દરમિયાન શારીરિક અભાવને કારણે રોગચાળા પછીથી પીડા વ્‍યવસ્‍થાપન અને તાાયુઓમાં રાહત આપનારાઓની માંગમાં વધારો થયો છે. વલણો સૂચવે છે કે ખરાબ મુદ્રાઓ, કસરતનો અભાવ અને લેપટોપ અને હેન્‍ડહેલ્‍ડ ઉપકરણોનો વધુ પડતો ઉપયોગ તાાયુઓમાં દુખાવો માટે ફાળો આપે છે.

દરેક વય જૂથના દર્દીઓમાં પીડાનાશક દવાઓનો દુરુપયોગ પ્રચંડ છે. ગ્રામીણ વિસ્‍તારોમાં, લોકો સર્જરીઓ ટાળવા માટે અજ્ઞાનતાથી પ્રિસ્‍ક્રિપ્‍શન વિના અવિચારી રીતે પેઇનકિલર્સ પીવે છે. શહેરી વિસ્‍તારોમાં ઘણી ગંભીર પરિસ્‍થિતિઓ માટે નબળી જીવનશૈલી મોટે ભાગે જવાબદાર છે.

બિન-આઘાતજનક પરિસ્‍થિતિઓ સાથે અમારી મુલાકાત લેતા દર્દીઓ મોટાભાગે ડિક્‍લોફેનાક અથવા ટ્રામાડોલ જેવી ભારે પીડાશામક દવાઓ લેતા હોય છે. સામાન્‍ય પરિસ્‍થિતિઓમાં પગનાં તળિયાંને લગતું ફાસીટીસ, ડીજનરેટિવ પીઠનો દુખાવો, સર્વાઇકલ સ્‍પોન્‍ડિલાઇટિસ અને ટ્રેપેઝાઇટિસનો સમાવેશ થાય છે, જે ઘણીવાર બેઠાડુ જીવનશૈલીને કારણે થાય છે, અમદાવાદ સ્‍થિત ઓર્થોપેડિક અને જોઇન્‍ટ રિપ્‍લેસમેન્‍ટ સર્જન ડૉ. મહર્ષિ ભટ્ટે જણાવ્‍યું હતું. આરામ અને ફિઝિયોથેરાપી સાથે જીવનશૈલીમાં ફેરફાર એ આ ચિંતાઓને ઉકેલવા માટે ચાવીરૂપ છે પરંતુ તેના બદલે, દર્દીઓ પેઇનકિલર્સ તરફ વળે છે. મૂત્રપિંડની નિષ્‍ફળતાના ઓછામાં ઓછા ત્રીજા ભાગના કેસો પીડાનાશક દવાઓ અને પેઇનકિલર્સના લાંબા સમય સુધી અને અવિચારી સેવનને કારણે છે.

વાઈરલ અને બેક્‍ટેરિયલ ઈન્‍ફેક્‍શનના વધતા કેસો પણ પીડાનાશક દવાઓના પ્રિસ્‍ક્રિપ્‍શનમાં વધારો થવા પાછળનું મુખ્‍ય કારણ છે. ઉદાહરણ તરીકે, પેરાસિટામોલ જેવી પીડાનાશક દવાઓ ઘણીવાર એવી બિમારીઓ સાથે સૂચવવામાં આવે છે જે શરીરમાં દુખાવો અને તાવનું કારણ બને છે. લોકો પીડાને નિયંત્રિત કરવા માટે સ્‍વ-દવા તરફ વધુને વધુ વલણ ધરાવે છે, શીતલ સાપલે, વાઇસ પ્રેસિડેન્‍ટ ફાર્મરેક સમજાવે છે.

ગુજરાતમાં લગભગ ૩૫,૦૦૦ રજિસ્‍ટર્ડ ફાર્મસીઓ છે. દરેક સ્‍ટોર દરરોજ સરેરાશ ૧૦ પેઇનકિલર્સનું વેચાણ કરશે. જ્‍યારે ગ્રામીણ વિસ્‍તારોમાં તેનો ઉપયોગ મોટાભાગે અજ્ઞાનતાથી થાય છે, શહેરી પટ્ટાઓમાં, લોકો ઈન્‍ટરનેટ પર જોઈને દવાઓ માટે આવે છે, અલ્‍પેશ પટેલ, ચેરપર્સન, ફેડરેશન ઓફ ગુજરાત સ્‍ટેટ કેમિસ્‍ટ એન્‍ડ ડ્રગિસ્‍ટ્‍સ એસોસિએશનએ જણાવ્‍યું હતું.