નવી દિલ્હી : ભારતીય સિનેમા જગતમાં કેટલીક ફિલ્મો અને તેના ગીતો એવા હોય છે જે અમર થઈ જાય છે. વર્ષ ૧૯૬૦માં રિલીઝ થયેલી ડિરેક્ટર કે. આસિફની ક્લાસિક ફિલ્મ 'મુઘલ-એ-આઝમ' અને તેનું સુપરહિટ ગીત "પ્યાર કિયા તો ડરના ક્યા" આવો જ એક અદભુત ઇતિહાસ ધરાવે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે આ આઇકોનિક ગીત કોઈ અત્યાધુનિક સાઉન્ડ સ્ટુડિયોમાં નહીં, પરંતુ એક સાધારણ બાથરૂમમાં રેકોર્ડ કરવામાં આવ્યું હતું? હા, આજે ટેકનોલોજીના જમાનામાં કદાચ આ વાત અશક્ય લાગે, પરંતુ આજથી આશરે ૬૫ વર્ષ પહેલાં સ્વર કોકિલા લતા મંગેશકરે આ ગીત માટે અનોખો પ્રયોગ કરવો પડ્યો હતો.

જૂના જમાનામાં જ્યારે સાઉન્ડ મિક્સિંગ અને ડિજિટલ ઈફેક્ટ્સની ટેકનોલોજી મર્યાદિત હતી, ત્યારે ફિલ્મ નિર્માતાઓ અને સંગીતકારોએ એક-એક પરફેક્ટ શૉટ અને અવાજ માટે લોહી-પાણી એક કરવા પડતા હતા. 'મુઘલ-એ-આઝમ'ના આ ગીતમાં પણ કંઈક આવો જ કિસ્સો બન્યો હતો.

સ્ટુડિયો ફેલ થયો, તો બાથરૂમ બન્યું રેકોર્ડિંગ રૂમ

આ ગીતના સંગીતકાર નૌશાદ અલી (Naushad) સાહેબ ખૂબ જ ચોક્કસાઈ આગ્રહી હતા. તેઓ ઇચ્છતા હતા કે જ્યારે અનારકલી અકબરના ભવ્ય દરબારમાં આ ગીત ગાય, ત્યારે તેના અવાજમાં એક કુદરતી ગંભીરતા અને પડઘો (Echo effect) સંભળાવો જોઈએ. તે સમયના મર્યાદિત સ્ટુડિયો સેટઅપમાં આવો નેચરલ ઇકો લાવવો બિલકુલ અશક્ય હતો. ઘણા પ્રયોગો નિષ્ફળ ગયા પછી, નૌશાદ સાહેબને એક આઈડિયા આવ્યો. તેમણે લતા મંગેશકરને સ્ટુડિયોના બાથરૂમમાં જઈને ગાવા વિનંતી કરી, કારણ કે ત્યાંના ટાઇલ્સ વાળા માહોલમાં અવાજ કુદરતી રીતે ગુંજતો હતો. લતા દીદીએ પણ આ ચેલેન્જ સ્વીકારી અને બાથરૂમમાં માઇક સેટ કરીને આ અમર ગીત રેકોર્ડ કરવામાં આવ્યું!

આજના સમયના ₹૫૫ કરોડ અને બે વર્ષની મહેનત

ડિરેક્ટર કે. આસિફે આ ફિલ્મને ભવ્ય બનાવવા માટે પાણીની જેમ પૈસા વહાવ્યા હતા. શકીલ બદાયુનીના ધારદાર શબ્દોવાળા આ એક જ ગીત પાછળ તે જમાનામાં ₹૧૫ લાખ (૧.૫ મિલિયન રૂપિયા) નો તોતિંગ ખર્ચ થયો હતો. ૧૯૬૦ના દાયકામાં ₹૧૫ લાખમાં આખી નવી ફિલ્મ બની જતી હતી! જો આજના મોંઘવારી દર સાથે સરખામણી કરીએ, તો આ એક સિંગલ ગીત બનાવવાનો ખર્ચ આશરે ₹૫૫ કરોડ રૂપિયા થાય.

આ ગીતના શૂટિંગ માટે લાહોરના પ્રખ્યાત 'શીશ મહેલ' જેવો જ આબેહૂબ ભવ્ય સેટ મુંબઈના સ્ટુડિયોમાં તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો. જેને બનાવતા પૂરા બે વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેમાં બેલ્જિયમથી મંગાવેલા ૧,૦૦૦થી વધુ અસલી કાચના ટુકડાઓ જડવામાં આવ્યા હતા.

મધુબાલાની સુંદરતા અને બળવાનો અનોખો સંગમ

સિનેમાના પડદા પર સર્જાયો જાદુ

પડદા પર જ્યારે આ ગીત આવ્યું ત્યારે અભિનેત્રી મધુબાલાની અપ્રતિમ સુંદરતા અને નૃત્યની સાદગીએ દર્શકોને મંત્રમુગ્ધ કરી દીધા હતા. ફિલ્મની વાર્તા મુજબ, આ ગીત માત્ર એક પ્રેમ ગીત નથી, પરંતુ અનારકલી (મધુબાલા) દ્વારા શહઝાદા સલીમ (દિલીપ કુમાર) પ્રત્યેના પોતાના પાગલપન જેવા પ્રેમને સ્વીકારવા અને જુલમી સમ્રાટ અકબર (પૃથ્વીરાજ કપૂર) ની સરમુખત્યારશાહી સામે બળવો પોકારવાનું એક ખુલ્લું એલાન હતું.

જ્યારે આ ફિલ્મ સિનેમાઘરોમાં રિલીઝ થઈ, ત્યારે કાચના મહેલમાં મધુબાલાના હજારો પ્રતિબિંબ અને લતા દીદીના બાથરૂમમાં ગવાયેલા અવાજનો જાદુ જોઈને લોકો થિયેટરોમાં ભાવુક થઈને રડી પડ્યા હતા. આજે ૬૫ વર્ષ પછી પણ આ ગીત દરેક પ્રેમીના હૃદયમાં ધબકે છે.