નવી દિલ્હી: આજે ભારતીય સિનેમા વિશ્વના સૌથી મોટા ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં ગણાય છે, પરંતુ શું તમે જાણો છો કે તેની પાયાની ઈંટ કોણે અને કેવી રીતે મૂકી હતી? આજે 30 એપ્રિલ એટલે કે ભારતીય સિનેમાના પિતામહ ગણાતા દાદાસાહેબ ફાળકેની જન્મજયંતિ છે. એક એવો યુગ જ્યારે ભારતમાં ફિલ્મોનું નામનિશાન નહોતું, ત્યારે ધુંડીરાજ ગોવિંદ ફાળકે (દાદાસાહેબ) એ સ્વપ્ન જોયું હતું કે ભારતની પોતાની વાર્તાઓ અને પોતાના કલાકારો હશે.

વિદેશી ફિલ્મ જોઈને જાગ્યો ઉત્સાહ

મહારાષ્ટ્રમાં જન્મેલા દાદાસાહેબ ફાળકે વ્યવસાયે ફોટોગ્રાફર અને પ્રિન્ટિંગ પ્રેસના માલિક હતા. તેમની જિંદગી ત્યારે બદલાઈ જ્યારે તેમણે એક વિદેશી ફિલ્મ 'ધ લાઈફ ઓફ ક્રાઈસ્ટ' જોઈ. તેમના મનમાં વિચાર આવ્યો કે જો વિદેશીઓ ઈશુ ખ્રિસ્ત પર ફિલ્મ બનાવી શકે, તો આપણે રામાયણ અને મહાભારતના પાત્રો પર ફિલ્મ કેમ ન બનાવી શકીએ? આ એક વિચાર સાથે તેમણે ફિલ્મો બનાવવાની ટેકનિક શીખવા માટે પોતાની વીમા પોલિસી ગીરવી મૂકી દીધી અને લંડન રવાના થયા.

પત્ની સરસ્વતીબાઈ: સિનેમાનું પહેલું ‘પાવર કપલ’

ભારત પરત ફર્યા બાદ દાદાસાહેબ સામે સૌથી મોટો પડકાર નાણાંનો હતો. તે સમયે તેમની પત્ની સરસ્વતીબાઈ તેમના માટે સૌથી મોટો આધારસ્તંભ બની. તેમણે હસતા મુખે પોતાના સોનાના ઘરેણાં ગીરવી મૂકી દીધા જેથી ફિલ્મ 'રાજા હરિશ્ચંદ્ર' પૂરી થઈ શકે. સરસ્વતીબાઈ માત્ર આર્થિક મદદ જ નહોતા કરતા, પરંતુ તેઓ શૂટિંગ દરમિયાન 500 જેટલા કલાકારો માટે જમવાનું બનાવતા, તેમના કપડાં ધોતા અને શૂટિંગના અન્ય કામોમાં પણ મદદ કરતા. ખરેખર, આ જોડી ભારતીય સિનેમાનું પહેલું 'પાવર કપલ' હતું.

1913 માં રચાયો ઇતિહાસ

વર્ષ 1913 માં ભારતની પહેલી ફીચર ફિલ્મ 'રાજા હરિશ્ચંદ્ર' રિલીઝ થઈ અને લોકો આ દ્રશ્યો જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. ત્યારબાદ દાદાસાહેબે 'મોહિની ભસ્માસુર', 'લંકા દહન' અને 'શ્રીકૃષ્ણ જન્મ' જેવી અનેક સફળ ફિલ્મો આપી. તેમણે તેમના 19 વર્ષના કરિયરમાં 95 ફીચર ફિલ્મો અને 26 શોર્ટ ફિલ્મો બનાવી હતી. તેમની છેલ્લી ફિલ્મ 'ગંગાવતરણ' 1937 માં રિલીઝ થઈ હતી.

અમર વારસો

16 ફેબ્રુઆરી 1944 ના રોજ દાદાસાહેબનું અવસાન થયું, પરંતુ ભારતીય સિનેમામાં તેમનું પ્રદાન હંમેશા અમર રહેશે. તેમના માનમાં ભારત સરકાર દ્વારા 1969 માં 'દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર' શરૂ કરવામાં આવ્યો, જે આજે ભારતીય સિનેમાનો સર્વોચ્ચ સન્માન ગણાય છે. આજે તેમની જન્મજયંતિ પર આખું ભારત આ ક્રાંતિકારી દંપતીને નમન કરી રહ્યું છે.