નવી દિલ્હી, તા.29: વર્તમાન સમયમાં જ્યારે કરોડો અને અબજો રૂપિયાના ખર્ચે પૌરાણિક કથાઓ પર આધારિત ભવ્ય ફિલ્મોનું નિર્માણ થઈ રહ્યું છે, ત્યારે ભારતીય સિનેમાના શરૂઆતી દિવસોનો એક રોચક ઇતિહાસ ફરીથી ચર્ચામાં આવ્યો છે. આજથી આશરે ૧૦૯ વર્ષ પહેલાં એટલે કે ૧૯૧૭ માં ભારતીય સિનેમાના પિતામહ તરીકે જાણીતા મહાન ફિલ્મ નિર્માતા દાદાસાહેબ ફાળકે દ્વારા માત્ર ૧૫,૦૦૦ રૂપિયાના અલ્પ બજેટમાં રામાયણની કથા પર આધારિત દેશની પ્રથમ પૌરાણિક મૂવી 'લંકા દહન' સિનેમાઘરોમાં રિલીઝ કરવામાં આવી હતી.

પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, ભારતીય સિનેમાના ઇતિહાસમાં રામાયણના મહાકાવ્ય પર આધારિત આ પ્રથમ ફિલ્મ હતી, જેમણે રૂપેરી પડદે પહેલીવાર ભગવાન શ્રી રામ અને રાવણ વચ્ચેના યુદ્ધ તથા લંકા દહનની આખી ગાથાને કુશળતાપૂર્વક રજૂ કરી હતી. તે જમાનામાં ટેકનોલોજી અને આધુનિક સાધનોના અભાવ છતાં દાદાસાહેબ ફાળકેએ પોતાની અદભુત કલા સૂઝ અને દીર્ઘદષ્ટિના પ્રતાપે અત્યંત મર્યાદિત સંસાધનો અને માત્ર પંદર હજાર રૂપિયાના ખર્ચે આ ભગીરથ સિનેમાનું સર્જન કર્યું હતું.

સિનેમા જગતના ઇતિહાસકારોના જણાવ્યા અનુસાર, 'લંકા દહન' ફિલ્મ જ્યારે રિલીઝ થઈ ત્યારે તેને જોવા માટે દર્શકોની ભારે ભીડ જામી હતી અને તે સમયની ટિકિટારીઓ પર આ ફિલ્મે વ્યાપારી સફળતાના નવા રેકોર્ડ સ્થાપિત કર્યા હતા. આ મૂક ફિલ્મ (Silent Film) એ સાબિત કરી દીધું હતું કે જો કથામાં શ્રદ્ધા અને સમર્પણ હોય તો ઓછા ભંડોળમાં પણ અદભુત કલાત્મક કૃતિઓનું નિર્માણ થઈ શકે છે, જેણે ભારતીય જનમાનસ પર ઊંડી છાપ છોડી હતી.

આજના સમયમાં જ્યારે રણબીર કપૂર અભિનીત અને ચાર હજાર કરોડ રૂપિયાના વિશાળ બજેટ સાથે તૈયાર થઈ રહેલી આગામી 'રામાયણ' ફિલ્મ ભારે ચર્ચામાં છે, ત્યારે સદીઓ જૂની આ ઐતિહાસિક સરખામણી ભારતીય સિનેમાની અદભુત પ્રયાણગાથા અને ટેકનોલોજીના બદલાતા સ્વરૂપને ઉજાગર કરે છે. ૧૯૧૭માં રોપાયેલું આ સિનેમાનું નાનું છોડું આજે વટવૃક્ષ બનીને વૈશ્વિક સ્તરે પોતાની ઓળખ બનાવી ચૂક્યું છે.

દાદાસાહેબ ફાળકે દ્વારા સ્થાપિત કરાયેલા આ પાયાએ જ ભારતમાં પૌરાણિક અને ધાર્મિક વિષયવસ્તુ પર ફિલ્મો બનાવવાની પરંપરાની શરૂઆત કરી હતી, જેના કારણે પાછળથી અસંખ્ય ધાર્મિક ફિલ્મો અને સિરિયલોના નિર્માણનો માર્ગ મોકળો થયો હતો અને ભારતીય સંસ્કૃતિ ઘર-ઘર સુધી પહોંચી શકી હતી.
 

આજે ભલે ફિલ્મ નિર્માણની પદ્ધતિઓ અને બજેટમાં ધરખમ ફેરફાર આવ્યા હોય, પરંતુ ૧૦૯ વર્ષ પહેલાં બનેલી 'લંકા દહન' ફિલ્મની ઐતિહાસિક ગાથા ભારતીય સિનેમાના સુવર્ણ ઇતિહાસના પાનાઓમાં હંમેશાં અમર રહેશે અને આવનારી પેઢીઓ માટે હંમેશાં પ્રેરણારૂપ બની રહેશે.