બેંગલુરુ, તા.૦૯: ભારતીય સિનેમાના ઇતિહાસમાં જો કોઈ એવી વ્યક્તિ હોય જેમણે ફિલ્મોને માત્ર મનોરંજનનું સાધન નહીં, પરંતુ માનવીય લાગણીઓ, દર્દ અને ફિલસૂફીનું જીવંત કેનવાસ બનાવ્યું, તો તે નામ છે - ગુરુ દત્ત. ભારતીય સિનેમાના આ ક્લાસિક અને 'મેલન્કોલિક' (ગંભીર અને ઉદાસીનતાના ભાવો રજૂ કરનાર) હીરોની ૧૦૧મી જન્મજયંતિ નિમિત્તે આજે આખું બોલિવૂડ અને વિશ્વભરના સિનેમાપ્રેમીઓ તેમને આદરપૂર્વક યાદ કરી રહ્યા છે. ગુરુ દત્ત એક એવા કલાકાર હતા જેમણે પોતાની અદભુત દ્રષ્ટિ અને શૈલીથી ભારતીય ચલચિત્ર જગતની વ્યાખ્યા હંમેશા માટે બદલી નાખી હતી.
૫૦ અને ૬૦ના દાયકામાં હિન્દી સિનેમાના સુવર્ણ યુગ (Golden Era)ના તેઓ સાચા શિલ્પી હતા. એક અભિનેતા, દિગ્દર્શક અને નિર્માતા તરીકે તેમણે આપેલા ક્લાસિક મોશન પિક્ચર્સ આજે પણ ફિલ્મ સ્કૂલોમાં અભ્યાસના વિષય તરીકે ભણાવવામાં આવે છે. 'પ્યાસા', 'કાગઝ કે ફૂલ', 'સાહિબ બીબી ઔર ગુલામ' અને 'ચૌદવીં કા ચાંદ' જેવી ફિલ્મો દ્વારા તેમણે સમાજની કડવી વાસ્તવિકતા, કલાકારોની એકલતા અને અધૂરા પ્રેમની જે સચોટ રજૂઆત કરી હતી, તેની બરાબરી આજે પણ કોઈ કરી શક્યું નથી.
સિનેમેટોગ્રાફીના જાદુગર:
ગુરુ દત્ત માત્ર વાર્તા કહેવામાં જ નહીં, પણ લાઈટ અને શેડો (પ્રકાશ અને પડછાયા)ના ઉપયોગ દ્વારા પડદા પર કવિતા રચવા માટે જાણીતા હતા. તેમની ફિલ્મોના ગીતો, જેવા કે "યે દુનિયા અગર મિલ ભી જાયે તો ક્યા હૈ", આજે પણ માનવ હૃદયના ઊંડા આક્રોશને વાચા આપે છે.
કમનસીબે, દુનિયાને આટલી સુંદર ફિલ્મો આપનાર આ મહાન કલાકારનું અંગત જીવન ભારે માનસિક ઉથલપાથલ અને એકલતાથી ભરેલું રહ્યું હતું. માત્ર ૩૯ વર્ષની નાની ઉંમરે તેમણે આ દુનિયાને અલવિદા કહી દીધું હતું, પરંતુ તેમની ૧૦૧મી જન્મજયંતિ પર એટલું ચોક્કસ કહી શકાય કે ભલે ગુરુ દત્ત આજે આપણી વચ્ચે નથી, પરંતુ સમયના વહેણ સાથે તેમનું સિનેમા વધુ પ્રાસંગિક અને અમર બનતું ગયું છે. સાચા અર્થમાં તેઓ ભારતીય સિનેમાના સદાબહાર કોહલ-ઈ-નૂર છે.