મુંબઈ : હિન્દી સિનેમાના ઈતિહાસમાં જ્યારે પણ સંવેદનશીલ અને જીવંત અભિનયની વાત નીકળે, ત્યારે બલરાજ સાહનીનું નામ સૌથી પહેલા લેવામાં આવે છે. 1 મેના રોજ આ મહાન અભિનેતાની જન્મજયંતિ છે. સામાન્ય માણસની પીડા અને સામાજિક નિસબત ધરાવતી ફિલ્મો દ્વારા લોકોના હૃદયમાં સ્થાન મેળવનાર બલરાજ સાહનીના જીવનનો એક એવો કિસ્સો છે, જે આજે પણ ફિલ્મી ગલિયારાઓમાં ખૂબ મશહૂર છે. આ કિસ્સો તેમની ક્લાસિક ફિલ્મ ‘દો બીઘા જમીન’ સાથે જોડાયેલો છે.

સૂટ-બૂટમાં પહોંચ્યા ગરીબ ખેડૂતનું પાત્ર લેવા

ડાયરેક્ટર બિમલ રોય તેમની ફિલ્મ ‘દો બીઘા જમીન’ માટે ‘શંભુ મહતો’ નામના એક ગરીબ રિક્ષાવાળાના પાત્ર માટે કલાકાર શોધી રહ્યા હતા. તેમણે બલરાજ સાહનીની અગાઉની ફિલ્મ ‘હમ લોગ’ જોઈ હતી અને તેઓ તેમના અભિનયથી પ્રભાવિત થયા હતા. બિમલ રોયે તેમને મળવા બોલાવ્યા. પરંતુ, જ્યારે બલરાજ સાહની કાળો સૂટ-બૂટ પહેરીને એકદમ હેન્ડસમ લુકમાં નિર્દેશકને મળવા પહોંચ્યા, ત્યારે બિમલ રોય ચોંકી ગયા હતા. તેમને જોઈને લાગતું જ નહોતું કે આ વ્યક્તિ ગરીબ રિક્ષાવાળાનું પાત્ર ભજવી શકશે. બિમલ રોયે તો ત્યાં સુધી કહી દીધું કે, “તમે આ પાત્ર માટે ફિટ નથી બેસતા.”

જૂની ફિલ્મે બદલી નાખ્યું નસીબ

પોતાના હાથમાંથી રોલ જતો જોઈ બલરાજ સાહનીએ હાર ન માની. તેમણે બિમલ રોયને વિનંતી કરી કે તેઓ એકવાર તેમની ફિલ્મ ‘ધરતી કે લાલ’ જુએ, જેમાં તેમણે એક લાચાર દીકરા ‘નિરંજન’નું પાત્ર ભજવ્યું હતું. બિમલ રોયે જ્યારે એ ફિલ્મમાં બલરાજ સાહનીનો અભિનય જોયો, ત્યારે તેમને ખાતરી થઈ ગઈ કે આ કલાકાર ગમે તેવું પાત્ર ભજવી શકે છે. આ રીતે, સૂટ-બૂટને કારણે રિજેક્ટ થતા બચેલા સાહનીને ‘દો બીઘા જમીન’ મળી અને આ ફિલ્મ ભારતીય સિનેમાની માઈલસ્ટોન ફિલ્મ સાબિત થઈ.

વાસ્તવિકતા માટે રિક્ષા પણ ચલાવી

બલરાજ સાહની માત્ર સંવાદો બોલવામાં જ નહીં, પણ પાત્રને જીવવામાં માનતા હતા. ‘દો બીઘા જમીન’માં રિક્ષાવાળાના પાત્રને ન્યાય આપવા માટે તેમણે કલકત્તાની ગલીઓમાં અસલી રિક્ષાવાળાઓ સાથે સમય વિતાવ્યો હતો અને રિક્ષા ચલાવવાની તાલીમ પણ લીધી હતી. ‘કાબુલીવાલા’, ‘ગરમ હવા’ અને ‘વક્ત’ જેવી ફિલ્મોમાં તેમના અભિનયને આજે પણ પાઠ્યપુસ્તક સમાન માનવામાં આવે છે. આવતીકાલે તેમની જન્મજયંતિ પર આખો દેશ આ મહાન કલાકારને યાદ કરી રહ્યો છે.